Ambtenaren op Landbouw willen grondige reorganisatie; Conflicten verlammen ministerie

DEN HAAG, 29 sept. Onder de ambtenaren bij het ministerie van landbouw natuurbeheer en visserij heerst onzekerheid. De vraag is of de nieuwe minister Bukman en zijn verse staatssecretaris Gabor de politieke moed hebben om het departement grondig te reorganiseren. Het ministerie is de laatste jaren het terrein van veel interne conflicten en 'stammentwisten'.

Al heel lang bestaat er binnen het ministerie aan de Bezuidenhoutseweg grote onvrede over de bijzonder strakke, hierarchische organisatie van het departement en over het zware gewicht van de ambtelijke top die veel ideeen en initiatieven van lagerhand bruskeert en tegenhoudt. Daarbij wordt vooral gewezen op de directie juridische en bedrijfsorganisatorische zaken onder leiding van mr. M. Brabers en op mr. T. H. J. Joustra, als secretaris-generaal de hoogste ambtenaar op het departement. Zij zouden oud-minister Braks te veel 'ambtelijke coaching' hebben gegeven en hem te veel van van de buitenwereld hebben afgeschermd. Zo bleef veel beleidsinformatie buiten de ministersstaf.

Om een evenwichtiger optreden van het departement mogelijk te maken lijken een doorlichting van de organisatie en de introductie van modern management hard nodig. Veel ambtenaren hebben de laatste weken over vrijwel niets anders gesproken en ook beraad gepleegd wat zij er via hun dienstcommissies (ambtelijke ondernemingsraden) zelf aan zouden kunnen doen.

Pogingen daartoe zijn al eerder ondernomen. Bijvoorbeeld in 1987 toen er een brief van ambtenaren naar de Tweede Kamer ging. Zonder veel succes overigens want zij zouden uit de Kamer weinig of geen bijval hebben kregen. Nu wordt echter gehoopt dat de nieuwe bewindsmannen het er niet bij laten zitten en de moed hebben de top van het departement te reorganiseren. Dat zou niet alleen noodzakelijk zijn wegens de visserijkwestie die voor minister Braks zo'n pijnlijke afloop had, maar ook omdat er in bestuursorganisatorisch opzicht nog heel wat meer mis is.

Ambtenaren wijten dat in de eerste plaats aan het tegenstrijdige pakket van taken waar het ministerie voor staat. Zo wordt er bijvoorbeeld gesteld dat de taken op het gebied van landschaps-, milieu- en natuurbeleid niet evenwichtig worden behartigd in vergelijking met de traditionele taken op landbouw-economisch terrein. Vandaar er onder ambtenaren opluchting bestaat dat er na Vonhoff (VVD), Meijer (PvdA), Wallis de Vries (VVD) en De Boer (CDA), die in de jaren 1971-1982 staatssecretaris voor onder meer natuurbescherming bij het vroegere ministerie van CRM waren, nu eindelijk voor dat, steeds belangrijker geworden beleidsonderdeel een staatssecretaris bij Landbouw is benoemd. Die benoeming vinden zij ookheel wat aantrekkelijker dat het oude idee van de milieubeweging dat er een complete ruilverkaveling moest plaatshebben en dat alle milieu- en natuurbeschermingstaken bij het ministerie van ruimtelijke ordening en milieubeheer moeten worden ondergebracht. De strijd voor reorganisatie en een betere afbakeningvan beleidstaken duurt al jaren. Zo werd er bijna drie jaar geleden door een van de dienstcommissies van het departement, die van de directie natuur, milieu en faunabeheer, op gewezen dat er op haar terrein van een duidelijke analyse van doelen, taken en prioriteiten of knelpunten geen sprake was. Twee weken terug luchtte de commissie daarover opnieuw haar hart. Al haar verzoeken om beleidsonderbouwing, argumentaties en evaluaties zouden door de departementstop 'gewoon genegeerd' worden. Om die reden wil zij nu externe organisatiedeskundigen vragen de dienst eens door te lichten en te adviseren over de bestuurbaarheid daarvan.

Ook elders rommelt het. Soms worden er kleine reorganisaties doorgevoerd; taken worden gesplitst, andere samengevoegd; soms verdwijnen departementsonderdelen plotseling vrijwel in het niet. Als meest sprekende voorbeeld wijst men in dat verband op de Directie organisatie en efficiency. Drie jaar geleden telde zij nog dertig medewerkers; nu nog maar zeven. Waaronder een directeur (een oud-directeur openluchtrecreatie) en nog slechts een fulltime organisatiekundige.

Binnen de Tweede Kamer bestaat grote verdeeldheid over de vraag of het ministerie aan een drastische reorganisatie toe is. Het CDA vindt dat niet nodig omdat er weinig manco's in de organisatie van het ministerie van landbouw, natuurbeheer en visserij zouden bestaan. Fractievoorzitter Brinkman zei daarover vorige week nog dat er niets aan de hand is met het bestuurspatroon van het ministerie. De VVD-fractie heeft geen oordeel over de organisatie van het departement. Zij vindt dat de politiek zich daar niet mee moet bemoeien, maar die aan de betrokken, verantwoordelijke minister moet overlaten. De PvdA, D66 en Groen Links zijn echter groot voorstander van een andere opzet van het departement van oud-minister Braks. Net als veel ambtenaren vinden zij dat de organisatie op zijn minst 'tegen het licht moet worden gehouden'.