'We krijgen verwijt zowel te veel als te weinig te doen'

AMSTERDAM, 28 sept. Marjanne Sint steekt de handen in de lucht. Op de brieven van de achterban die op het partijbureau worden bezorgd valt geen peil te trekken. Wat willen de leden van de PvdA nu eigenlijk? 'We doen zowel te veel als te weinig voor asielzoekers, en zowel te veel als te weinig voor automobilisten.'

De PvdA krijgt ook de rekening van tien jaar oppositie voeren nu gepresenteerd, meent zij. Sint geeft toe: 'De kiezers houden ons voor een deel aan onze woorden van toen. Vergeleken met wat we nu doen zit daar licht tussen. Dat ligt niet alleen aan de mensen die het nu in de partij voor het zeggen hebben, maar ook aan de mensen die het toen voor het zeggen hadden.' Ze aarzelt na de vraag of de PvdA van regeren rechtser is geworden. 'Wat mij in die vraag niet bevalt is de veronderstelling dat reeel zijn en rechts zijn met elkaar samenhangen. Je kunt het ook positief zien: we worden gedwongen om ons scherper te realiseren wat onze echte prioriteiten zijn.'

Aan de vooravond van de partijraad over de Miljoenennota overheerst bij de achterban teleurstelling. Met de Statenverkiezingen voor de deur zijn de laatste opiniepeilingen niet hoopgevend voor de PvdA. De partij staat op negen zetels verlies: van 49 naar 40. Het CDA lijkt forse winst te boeken: van 54 naar 58.

In de fractie is enige kramp waarneembaar. De laatste Miljoenennota werd er 'een verademing' genoemd een misplaatste juichtoon, zo bleek een dag later. Er is in geen jaren een begroting zo slecht ontvangen als de eerste van Kok. Een financieel werkstukje dat met plakband aan elkaar zit en echte politieke keuzes vooruit schuift, luidde de communis opinio. Partijvoorzitter Sint kwam met de kwalificatie dat het 'gezicht van de PvdA herkenbaar' is gebleven. Maar als ze de post van de leden leest, constateert ze dat daar tegengestelde verwachtingen leven.

De partij worstelt met zichzelf. Veel idealen uit het verleden zijn bereikt, constateert ze. Individualisering en 'meer nadruk op eigen belang' trekken diepe sporen in de partij. Taak en functie van de sociaal-democratie zijn volgens haar aan herijking toe. Daarom is opnieuw een commissie ingesteld: de vierde in vijf jaar. Deze commissie-Van Kemenade moet in ieder geval met een rondgang langs het kader de partij van binnenuit moderniseren. Veel leden blijken zich af te wenden van de vergadercultuur in de afdelingen en de amendementen-Reiterei op congressen. Er is een nijpend tekort aan kader.

'We zien zelf ook heel goed dat we in feite werken met een organisatie die is terug te voeren op gedachten uit de jaren zestig. Daar kunnen we niet mee verder.' Het partijbestuur is gebonden aan het congres dat weinig ruimte voor hervorming laat. 'Het is buitengewoon triviaal en teleurstellend, maar de partijleiding kan pas wat veranderen als diegenen die besluiten of het doorgaat ook meedoen. Hoe graag ik het ook zou willen, alleen kan ik het niet.'

Bij het regeerakkoord in oktober 89 zei het kabinet: er komt een Paasbrief. Met Pasen was het nee, we beslissen bij de begroting 91. En nu wordt gezegd: er komt een 'mid-term review' medio 1991. Alle politieke keuzes worden uitgesteld.

'Ho, ho, er zijn wel degelijk keuzes gemaakt. Bij het regeerakkoord werd uitgegaan van 2 procent loonstijging voor ambtenaren en trendvolgers. Dat is 3 procent geworden: 1.7 miljard maar liefst. Ik noem de koppeling, de bezuiniging op defensie, ontwikkelingssamenwerking. De plannen voor het arbeidsmarktbeleid, hoewel die naar mijn smaak veel te langzaam gaan. Ik houd staande dat het PvdA-gezicht herkenbaar is. Hier hoeven we ons niet voor te schamen. Het gevoel van onbehagen in de partij heeft alles te maken met de veronderstelde electorale positie die we nu hebben. Ik zeg daarom tegen de partij jullie hebben het regeerakkoord aanvaard. Gebruik nu geen andere maatstaven dan toen.'

Ook de PvdA vindt het financieringstekort en de rentelast belangrijk: dus zal er ooit gesneden moeten worden in de uitgaven. U ontkomt niet aan prioriteiten stellen. Dat kan rond de Statenverkiezingen volgend jaar vervelend uitpakken.

'Dat weet ik nog zo net niet. Als duidelijk wordt dat het ons gaat om investeren boven consumeren, om een baan boven een uitkering en om het terugdringen van staatsschuld en milieuschuld, hoeft dat niet slecht te zijn. Het kabinet heeft aangekondigd dat er gekeken wordt naar de subsidies: wat is wel nodig en wat niet. Goed, dat zal pijn doen.'

Lubbers noemde de enorme werkloosheid en arbeidsongeschiktheid in ons land 'de nieuwe sociale kwestie'.

'Dat is inderdaad een van de hoofdoorzaken van de financiele problemen waar we mee zitten. Als er steeds meer uitkeringen komen, wordt de politieke ruimte voor andere prioriteiten steeds moeilijker.'

Moet de PvdA dan niet eens wat taboes doorbreken?

'Daar ben ik niet vies van. De sociale zekerheid is voor mij niet sacrosanct. Zolang maar overeind blijft dat de mensen die echt te ziek zijn of niet aan het wer kunnen komen, onverkort meedelen in de groei van de welvaart. Ik wil eerst wel eens weten wie er nu terecht de WAO ingaat en wat de rol van de bedrijven daarbij is. Hoe kunnen er in een economisch sterk jaar als 1989 vele tienduizenden mensen in de WAO terecht komen?

Moet de PvdA niet gaan nadenken over die gewatteerde verzorgingsmaatschappij die van mensen passieve clienten maakt?

'Ik kan mij niet voorstellen dat iemand die wil werken zich vrijwillig laat afkeuren. Maar misschien komt dat omdat ik zelf workaholic ben. Het is wel zo dat de sociale zekerheid nu een fuik is waarmensen nooit meer uitkomen. Dat is moordend.'

Moet het begrip passende arbeid daarom niet verruimd worden?

'Nee, het begrip passende arbeid moet stringenter worden toegepast. Het wordt nu vaak helemaal niet gebruikt. Ik heb jonge mensen in mijn omgeving die begin jaren tachtig met een onvoltooide schoolopleiding werkloos werden en die nooit zijn benaderd door het arbeidsbureau.'

Zelf doen ze ook niks?

'Nee, want ze zijn eraan gewend en vinden het wel best zo.'

Bij U in Amsterdam gaat het gemeentebestuur net extra controleurs aanstellen voor de sociale dienst.

'Ik heb daar geen moeite mee als die controleur tegelijkertijd een baan op zak heeft die de mensen past. Controle moet ingebed zijn in een aanbod van werk het moet toch mogelijk zijn om in Amsterdam vacatures te koppelen aan werklozen?'

Vindt U dat Groningse werklozen aan het bollenpellen in Noord-Holland gezet mogen worden?

'Dat gaat mij veel te ver. Het is tijdelijk werk en levert geen relevante arbeidservaring op.'

Moet iedere baan dan een loopbaan zijn? Van een tijdelijke baan kun je ook weer in een werkritme komen en het omgaan met collega's en zelf geld verdienen leren waarderen.

'Een tijdelijke baan kan in sommige gevallen passend zijn. Maar uitgangspunt is dat een baan uitzicht moet bieden op een permanente aanstelling, juist omdat je te maken hebt met mensen die al zo lang uit het arbeidsproces zijn. Die moet je een handreiking doen.'

    • Folkert Jensma
    • Aukje van Roessel