Pensioenbreuk eindelijk geheeld

DEN HAAG, 28 sept. Drs. E. Nypels (D66) heeft het dan toch nog mogen beleven, zij het niet meer als Tweede-Kamerlid. Na tien jaar werd gisteren zijn initiatief-wetsvoorstel ter heling van pensioenbreuk door de Kamer goedgekeurd. Daarmee is een eind gekomen aan wat Nypels zelf een 'martelgang' noemt. Nypels (inmiddels voorzitter van de vakcentrale voor Middelbaar en Hoger Personeel MHP) trad gisteren vanachter de groene regeringstafel op als 'adviseur' van partijgenote mevrouw Groenman, die het iniatief verdedigde.

Hij kon zo zelf de lof van alle fractiewoordvoerders incasseren voor zijn vasthoudendheid. 'Ze hebben me als pensioenfanaat afgeschilderd, en dat ben ik ook wel. Het is wrang dat het tien jaar heeft moeten duren, maar toch leuk als ze nu zeggen 'goed dat je hebt volgehouden.' Pensioenbreuk levert voor betrokkenen vooral door bevriezing van achtergelaten pensioenaanspraken schade op. Niet alleen degenen die van baan veranderen, zijn de dupe. Ook vrouwen die al dan niet tijdelijk met werken zijn gestopt vanwege de kinderen, zelfstandigen die in loondienst hebben gewerkt, werklozen en arbeidsongeschikten kunnen pensioenbreuken oplopen. Veel van deze 'slapers' moeten op hun 65-ste constateren dat hun pensioen door inflatie is uitgehold. Ongeveer 1,4 miljoen Nederlanders hebben een pensioenbreuk opgelopen, dat is een op de vier huishoudens. Van alle werknemers is 37 procent onvoldoende beschermd tegen pensioenbreuk in de toekomst. De schadepercentages liggen meestal tussen de 10 en 50 procent van het aanvullend pensioen. Volgens de nu door de Tweede Kamer aanvaarde regeling krijgen 'slapers' dezelfde toeslagen als reeds gepensioneerden. Nypels had de toeslagen aan een minimum willen binden, wat neerkomt op prijsindexatie. Om reden van politieke haalbaarheid moest hij dit onderdeel vorig jaar schrappen. Werkgevers, werknemers en pensioenfondsen hebben zich steeds tegen verplichte indexatie verzet. Aanvullende pensioenen zijn onderdeel van de arbeidsvoorwaarden en behoren dus tot de verantwoordelijkheid van de sociale partners, zo is hun redenering. En een politieke meerderheid in de Kamer toonde zich lange tijd gevoelig voor dit argument. Adviezen van sociale partners en pensioenfondsen lieten vele jaren op zich wachten. In de ogen van Nypels is er sprake van stelselmatige tegenwerking. 'Zolang er geadviseerd wordt, hoeft er niet te worden betaald.'

Indexatie van slapersrechten kan immers verhoging van de pensioenpremie inhouden voor werkgever en werknemer en ook leiden tot intering op de pensioenreserves. Sinds het eind van de jaren zestig kwam de Stichting van de Arbeid met de ene na de andere interim-studie. Pas in 1985 kwamen er aanbevelingen voor een vrijwillige heling van pensioenbreuk. Gevolg was dat de mogelijkheden voor overdracht van pensioenreserves werden vergroot en gepensioneerde 'slapers' voortaan in toeslagen gingen delen. Maar voor 'oude' gevallen bood dit allemaal geen enkel soelaas. Na aanpassing van de pensioen- en spaarfondsenwet in 1987 gaf de Kamer de sociale partners nog drie jaar de tijd tot een goede regeling te komen. Die periode is inmiddels verstreken. En het kabinet wacht nog op advies van de Sociaal-Economische Raad (SER) over een integrale aanpak van de pensioenproblematiek. De sociale partners hebben volgens alle fracties te lang gedraald. Ook het aanvankelijk aarzelende CDA is over de streep. Dat is de reden dat Nypels' voorstel het uiteindelijk glansrijk heeft gehaald. 'De aanvaarding van mijn initiatief is in elk geval een stimulans tot indexatie van de slapersrechten, want voor 93 procent van de gepensioneerden zijn de pensioenen geindexeerd', aldus Nypels. Nypels sluit niet uit dat enkele pensioenfondsen de bestaande toeslagen voor gepensioneerden zullen verlagen. Maar dat zal volgens hem uitzondering blijven. Hij verwacht eerder dat allerlei extra's in de pensioensfeer, die nu ten goede komen aan actieven in een bedrijf, worden gespreid over andere groepen pensioengerechtigden. Over drie jaar wordt de nieuwe regeling geevalueerd, waarna er alsnog een vorm van verplichte indexering kan komen.

Van de sociale partners verwacht Nypels weinig meer. 'Ze zijn er de afgelopen jaren niet eens in geslaagd de verschillende pensioensystemen te coordineren, wat juist de belangrijkste oorzaak is van pensioenbreuk.' Volgens Nypels zal enige druk uitgaan van het wetsvoorstel 'Brede Herwaardering', dat de vermogensoverschotten van pensioenfondsen wil wegbelasten. Om belastingheffing te ontgaan kunnen die reserves ten behoeve van 'slapers' worden gebruikt. Nypels ziet in zijn pensioenstrijd een typisch actiepunt van D66. 'Onze partij gaat er vanuit dat ze politiek moet bedrijven zonder vaste bindingen met grote maatschappelijke pressiegroepen. De groep pensioenbreukelingen is eigenlijk onzichtbaar en heeft geen machtige bondgenoten. Andere partijen durfden de pressie van de sociale partners niet te trotseren.' Alleen GPV'er Schutte heeft Nypels al die jaren gesteund.

Volgens Schutte nemen 'slapers' een zwakke positie in op de pensioenmarkt en misstaat het de overheid niet zwakke groepen met wetgeving te steunen. Zijn principiele betoog leek niet geheel voorbij te gaan aan staatssecretaris Ter Veld (sociale zekerheid). In juni liet zij nog weten dat alleen het feit dat sociale partners knelpunten op pensioenterrein niet in het gewenste tempo aanpakken, de overheid geen rechtsgrond biedt voor ingrijpen. Gisteren kwam hij ('als oud-vakbondsmedewerker ben ik geneigd pensioen als uitgesteld loon te zien') met de opmerkelijk aankondiging dat zij voor het kerstreces met een kabinetsstandpunt over de pensioenproblematiek komt, ook als de SER dan nog niet heeft geadviseerd. Voortzetting van de door Nypels ingezette pensioenstrijd is dan ook verzekerd.

    • Hans Buddingh'