Soeharto wil einde aan 'overblijfsel feodale tijd'

JAKARTA, 27 sept. President Soeharto vindt dat het afgelopen moet zijn met de Indonesische gewoonte om het staatshoofd voortdurend om 'richtlijnen en adviezen' te vragen. Dat doodt de creativiteit, aldus de president. Hij sprak van een 'overblijfsel uit feodale tijden'. Daarmee bevestigde hij een stelling die tot dusverre alleen te horen was in oppositiekringen: dat de Indonesische politieke cultuur feodale trekjes vertoont. Als om Soeharto's gelijk te onderstrepen kwam de discussie over dit gevoelige thema pas op gang nadat de president zelf de voorzet had gegeven. Soeharto deed zijn opmerkelijke uitspraak dinsdagavond in Jakarta, bij de feestelijke opening van de expositie 'Indo Toerism '90'. Een feestredenaar dacht er goed aan te doen het staatshoofd beleefd te vragen om adviezen en richtlijnen voor de ontwikkeling van het toerisme in Indonesie. Dat was voor president Soeharto aanleiding om af te wijken van zijn voorbereide tekst en de inleider terecht te wijzen.

'Elke keer dat ik discussieer met mensen, vragen ze mij om advies en richtlijnen. Is dat nodig?', vroeg hij zijn gehoor. 'Als u dit blijft doen, heeft dit veel weg van een versterking van het feodalisme.' De president legde de vinger op een zwakke plek in Indonesies politieke cultuur, die wortelt in de eeuwenoude tradities van de Javaanse vorstendommen. Dat is de neiging van lager en middenkader in het openbare bestuur om de superieur in alles gelijk te geven en te wachten met het lanceren van ideeen totdat men om zijn mening wordt gevraagd. Ambtenaren hebben de neiging verantwoordelijkheden af te wentelen naar het naast hogere niveau met een routineus: 'Vraagt u het mijn baas'. Met als onvermijdelijk gevolg dat veranderingen in de organisatie alleen van bovenaf kunnen komen. Kritische geluiden en nieuwe ideeen worden ook in de pers meestal begeleid met een citaat van soortgelijke strekking uit een rede van president Soeharto. Dat is vooral een kwestie van politiek 'dekking zoeken' in een land waar niemand precies weet waar de grenzen van het toelaatbare liggen, maar het is tegelijkertijd een oeroude gewoonte. In oppositiekringen spreekt men in dit verband van een 'feodale mentaliteit' en de regering-Soeharto wordt nogal eens verweten die in de hand te werken. Dinsdagavond nam de president deze vorm van onmondigheid zelf op de korrel. Hij wees erop dat een afwachtende opstelling tegenover hogergeplaatsten geen ruimte laat voor creativiteit.

'Het behoort juist zo te zijn dat iedereen elkaar aanvult. Ik geef u suggesties, maar als u die niet aanvaardt is dat uw zaak', aldus Soeharto. Deze suggestie is in ieder geval overgenomen. Luitenant-generaal b.d. Sayidiman Suryohadiprojo, ex-gouverneur van het Nationaal Defensie Instituut de denktank van het Indonesische leger toonde zich gisteren verheugd met de uitspraak van Soeharto. In een vraaggesprek met het dagblad Suara Pembaruan zei hij: 'Het is heel goed dat deze kwestie wordt aangesneden door de president; hij is immers de hoogste politieke gezagsdrager'. Sayidiman maakte een onderscheid tussen de structuur van de staat, die niet langer feodaal zou zijn, en de 'houdingen en relaties van staatsdienaren', waaruit zou blijken dat 'het feodale systeem nog niet is uitgebannen'. De president krijgt dubbel gelijk.