Nederland: krachtiger VN in Golf

NEW YORK, 27 sept. Zullen VN-troepen weer worden ingezet zoals ze in het begin van de jaren vijftig in Korea en tien jaar later in Kongo opereerden? Wie de redes van de ministers beluistert in de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties moet wel tot die conclusie komen. Zeer velen pleiten voor een krachtiger rol van de VN in de Golfcrisis. Minister Sjevardnadze van de Sovjet-Unie had het dinsdag over 'het afdwingen' van vrede door de VN. Minister Van den Broek gebruikte gisteravond hetzelfde begrip in zijn rede.

Sjevardnadze gaf in zijn opmerkelijke toespraak, waarin hij zijn voormalig bondgenoot Irak buitengewoon hard om de oren sloeg, niet nader aan wat hij precies bedoelde met het afdwingen van vrede. Ten aanzien van Irak suggereerde hij echter duidelijk dat dit wat hem betreft het inzetten van VN-troepen tegen dat land kan betekenen. Voorwaarde is dat alle diplomatieke en economische middelen hebben gefaald.

Ook Van den Broek wilde gisteren in een toelichting op zijn rede niet te veel speculeren, 'om niet iets op te roepen wat je niet wilt. Op de vraag echter of de VN-troepen zich naar zijn mening in de toekomst in situaties moeten begeven waarin de kans groter is dat hen de kogels om de oren vliegen, antwoordde de minister zonder aarzelen: ja. Uit zijn woorden kon men opmaken dat die toekomst niet zo heel ver weg hoeft te liggen. Hij pleit er namelijk met grote nadruk voor dat de VN zich onmiddellijk bezighouden met de vraag wat er moet gebeuren als Irak blijft weigeren de resoluties van de Veiligheidsraad uit te voeren of als men met een onuitgelokte agressie van de kant van Irak te maken krijgt. Artikel 42 van het VN-handvest voorziet in het inzetten van VN-troepen om de vrede te herstellen als andere middelen hebben gefaald.

'We mogen niet weglopen voor de consequenties van die vragen. Mijn vraag hier aan de VN is: wat is jullie contingency-planning. Ik verwacht niet echt een antwoord, maar misschien dwing ik ze, vooral de Veiligheidsraad, ertoe de verdergaande opties te overzien die het handvest op dit punt biedt. Het ongedaan maken van agressie is een dwingende taak van de VN, als ze tenminste de hoge beginselen van het handvest daadwerkelijk wil waar maken. Nu kunnen we nog in alle rust nadenken over de vraag wat we moeten doen bij een agressie van Iraakse zijde, als het zo ver is, kunnen we dat niet meer', aldus Van den Broek.

Van den Broek heeft nog geen antwoorden gekregen op zijn opmerkingen, maar het is duidelijk dat hij op een lijn zit met Washington, Londen en nu ook met Moskou. De VN zijn toe aan ruimere uitoefening van bevoegdheden die ze al hadden. De ontwikkelingen van het afgelopen jaar in de verhoudingen tussen Oost en West een 'lichtjaar' in de geschiedenis van de wereld, zei Sjevardnadze hebben die ruimere uitleg mogelijk gemaakt. De suggestie om over te gaan tot de 'onderdrukking' van agressie, zoals de Sovjet-minister het uitdrukte, wordt ook naar zijn mening gedragen door een grote meerderheid van de Veiligheidsraad en door de wereldgemeenschap. Irak zou van die nieuwe taakopvatting van de VN het eerste object van aanpak kunnen worden. Het land kan hier in New York ook op steeds minder steun rekenen.

De Nederlandse minister maakte er in zijn rede en ook in de vele gesprekken met collega's een tamelijk zwaar punt van om een verband af te wijzen tussen de Iraakse inval in Koeweit en het Palestijns-Israelische conflict. De Iraakse leider Saddam Hussein probeert die koppeling steeds te maken, daarbij in de eerste plaats gesteund door de Palestijnse Bevrijdings Organisatie, de PLO. Het leggen van deze verbinding zou slechts een schijn van rechtvaardigheid geven aan een verkeerde zaak en daarbij bovendien een oplossing van de Golfcrisis frustreren, zei hij.

De minister schetste een plan in drie stappen voor een oplossing van het bredere conflict in het Midden-Oosten. In de eerste plaats moeten de partijen verklaren niet meer met elkaar in staat van oorlog te verkeren. De Arabische staten moeten Israel erkennen en hun relaties met dat land normaliseren. De tweede stap is voortgang van de dialoog tussen Israel en de Palestijnen. Dat is in de ogen van de minister geen eenvoudige zaak, gezien het feit dat een van de partijen zijn geloofwaardigheid ernstig heeft ondermijnd door haar houding in het conflict tussen Irak en Koeweit. De derde stap is het bevorderen van democratie in de regio. Er is meer respect nodig voor de universele rechten van de mens. Dat behoort tot de 'grondregels van stabiliteit'.

De rol van de VN in het Palestijns-Israelische conflict kan hooguit vredebewarend van aard zijn. Voor het afdwingen van vrede komen andere gebieden meer in aanmerking, zoals op dit moment Irak. Ook Nederland zal daarin een rol moeten spelen, kan men uit Van den Broeks woorden opmaken. Hij formuleert het nog wat voorzichtig, want deze zaken liggen gevoelig in Nederland. Misschien echter wel minder gevoelig dan men denkt: het beschikbaar stellen van marineschepen en jachtvliegtuigen heeft slechts op minimaal niveau protesten opgeleverd.

    • Rob Meines