Nederland is gevangene van eigen voetbalcultuur

PALERMO, 27 sept. Tot Europees voetballer van het jaar gekozen spelers als Marco van Basten en Ruud Gullit zijn samen goed voor 88 wedstrijden in het shirt van het Nederlands elftal. Het opgeklopte verwachtingspatroon rondom beide coryfeeen zal er ongetwijfeld toe bijdragen dat het duo van AC Milan aan het einde van dit jaar in de internationale verkiezingslijsten wel weer hoog zal scoren. Maar de realiteit is dat het Nederlands elftal met de op papier zuiverste achttien karaats-aanval uit het internationale voetbal maar magertjes voor de dag komt.

In het stadion La Favorita van Palermo, waar het Nederlands elftal met een 1-0 nederlaag tegen Italie gisteravond de eerste moeizame stappen op nog een lange weg terugzette, bleek de vooruitgesnelde faam van het illustere duo weer eens groter dan de daden. Daarbij komt dat Oranje in zijn laatste vijf wedstrijden slechts drie keer heeft gescoord, waarvan op het WK tegen West-Duitsland zelfs nog een keer uit een penalty.

Nederland is daarmee in feite de gevangene geworden van zijn eigen voetbalcultuur. Het elftal kan domweg niet zo voetballen als de Italianen de grootmeesters van het verdedigen, immer alert op die ene beslissende counter omdat het daar gewoon niet de spelers voor heeft. Of zoals Ronald Koeman dat formuleert: 'Wanneer wij zo zouden spelen als Italie, zouden we worden afgemaakt. Nederland staat bekend als de ploeg van het balbezit, altijd op zoek naar de aanval. Dat is precies wat de Italianen willen. Ze geven je het idee dat je sterker bent, maar in wezen krijg je geen enkele kans.'

Bondscoach Rinus Michels vulde die opvatting nog iets gedetailleerder in. Michels: 'Je domineert, maar een verslapping en het is weer gebeurd. Dat geldt zeker ten aanzien van zo'n Baresi. Hij overziet als een soort veldheer precies het juiste moment waarop hij als libero kan gaan. Hij komt in een wedstrijd misschien drie, vier keer mee, maar dan is het ook onmiddellijk raak. Dat had beter moeten worden opgevangen. De scherpte ontbrak bij Nederland op de paar beslissende momenten waar het in een wedstrijd op dit niveau om gaat. Zowel defensief als aanvallend. Maar een ding is positief. Er is hard gewerkt. Daar begint het in het voetbal allemaal mee. Qua energie bleek iedereen bereid tot het uiterste te gaan. Deze wedstrijd heeft daardoor toch weer een inzicht gegeven in de mogelijkheden over de aard van de speelwijze voor de wedstrijd tegen Portugal. Wat dat betreft kun je je als coach en als elftal geen betere sparringpartner wensen dan een tegenstander als Italie.'

Het is mode geworden dat coaches van het niveau Michels Robson heeft daar bij PSV al helemaal een handje van niet meer willen praten over de individuele prestaties van de spelers. Daar ontbrak het echter wel aan bij het Nederlandse elftal in de vertoning, die even bar was door de gedraaide siroco-wind uit Noord-Afrika benaderde de temperatuur zelfs gisteravond nog de dertig graden celsius als bizar.

De spelers bleken er een rustige vertoning van te maken, hoewel het aantal Nederlandse overtredingen (21) dat van de Italianen (17) overtrof. De met een geplaagde blik uitgeruste Italiaanse coach Vicini kan het zich echter niet permitteren om er zelfs in vriendschappelijk voetbal zijn gemak van te nemen, aangezien de Italianen (uitgeschakeld door strafschoppen in de halve finale tegen Argentinie) zich als de morele winnaars van het WK beschouwen.

Kwalitatief school er zeker een klasse verschil in het voordeel van de Italianen met Nederland, dat via de flanken (Witsche, Winter, Blind en De Boer) wel de achterlijn probeerde te halen, maar in de praktijk op een onverzettelijke muur van blauwe shirts stuitte. Frank de Boer: 'Ik was erg nerveus. Als ik bij Ajax buitenom moet en nog een voorzet moet geven, lukt dat meestal wel. Maar dit is een ander niveau. Ook een kwestie van routine, lijkt me. Danny Blind speelt dat spelletje op dit niveau al langer en voetbalt zo'n wedstrijd dan ook beter dan ik. Ik ben niet tevreden.'

Uitgerekend Baggio, de duurste voetballer ter wereld, en de in Palermo immens populaire Siciliaan Salvatore 'Toto' Schillaci eisten een belangrijke rol op. Juventus-president Agnelli, die deze week ook al zorgelijk voor de camera's van de RAI had moeten uitleggen waarom Nigel Mansell Alan Prost bij Ferrari bijna van de baan had geduwd, kon derhalve weer stralend het champagneglas heffen.

Juventus draait met het duo Baggio-Schillaci nog niet op volle toeren, maar in het Italiaanse elftal accentueerden zij het essentiele verschil met Nederland. Baggio profiteerde bijna al een keer in de rebound toen Van Breukelen een schot van de plotseling in de aanval opgedoken Baresi niet klemvast verwerkte. Schillaci kogelde daarop schijnbaar achteloos met de buitenkant voet tegen de paal. Het was toch Roberto Baggio die op uiterst curieuze manier het vonnis voltrok.

En weer stond de stijlvolle Baresi aan de basis. Zijn pass nog even aangeraakt doort Jan Wouters werd volkomen fout getaxeerd door Ronald Koeman, die te laat de vanaf de zijlijn voluit sprintende Baggio opmerkte en door de Italiaan finaal op snelheid werd geklopt. Baggio passeerde in een beweging de uit zijn doel gekomen Van Breukelen en schoof vervolgens de bal langs Stan Valckx in het verlaten doel. Het vormde de enige smet op de verder vlekkeloze interland van Valckx, die met een tegenstander als Schillaci zich een eenvoudiger debuut had kunnen voorstellen.

Ronald Koeman: 'We moeten toch betere afspraken maken. Want het is levensgevaarlijk om als verdediger achter die laatste man te blijven hangen. Dat deed Valckx. Daarom werd er niet gefloten voor buitenspel. Maar ach, Valckx was zo gefixeerd op Schillaci, je kunt dat zo'n jongen niet echt kwalijk nemen.'

Terwijl Michels het over een echte test had, gelooft Koeman dat het Nederlands elftal nieuwe stijl met in principe een vooruitgeschoven spits en een overbevolkt middenveld nog een lange weg heeft af te leggen naar eventuele nieuwe successen. Koeman: 'Het is natuurlijk knapfrustrerend dat je zo domineert maar geen doelpunten maakt. Het voetbal van opkomende mensen is, zoals vanavond bleek, ook moeilijk uitvoerbaar. Niet alleen omdat je tegen een verdedigend goed georganiseerde ploeg als Italie speelt, maar ook door de hitte. Na drie keer in de vrije ruimte sprinten was je kapot.'

Van Basten produceerde onder deze moeilijke omstandigheden zelfs nog een doelpunt, hoewel onreglementair. Hij beging een overtreding tegen Bergomi, terwijl hij tegen Ferri en Vierchowod twee spelers die hem gisteren voorbeeldig schaduwden ook in de Italiaanse serie A zelden of nooit scoort. Desondanks is Van Basten niet ontevreden: 'Ik denk dat je voor jezelf wel het beste kunt uitmaken wat je wel of niet fout hebt gedaan. Dat is een van de redenen dat ik me van de kritiek na het WK weinig heb aangetrokken. Ik had verwacht dat me dat meer zou doen. Maar als je dertig spelers in het voetbal om een mening vraagt, krijg je dertig andere verklaringen. Zo zit dit wereldje nu eenmaal in elkaar.'

Van Basten kreeg ook gisteravond echter weinig bespeelbare ballen. Wat dat betreft is er sinds het WK, waarin hij ook te geisoleerd in de spits stond, weinig veranderd. Niet in de laatste plaats omdat Ruud Gullit niet optimaal functioneerde. Belaagd door werkelijk honderden tifosi en verslaggevers vocht hij zich een weg naar de spelersbus. 'Ik ben snel moe', was het korte commentaar. 'Van mijn blessure heb ik op dit moment verder geen last. Maar de laatste paar passen naar de goal ontbreken.'

    • Marc Serné