Meeste buschauffeurs halen amper vijftienjarig dienstverband; Preventie halveert arbeidsongeschiktheid

NIJMEGEN, 27 sept. Arbeidsongeschiktheid onder buschauffeurs van het stads- en streekvervoer kan tot de helft worden teruggebracht door preventieve maatregelen die de lichamelijke en psychische gezondheid verbeteren en door veranderingen in de werksfeer.

Dit zei dr. J. A. M. Grosveld, lid van de vakgroep Arbeids- en organisatiepsychologie aan de Katholieke Universiteit Nijmegen, gisteren op een bijeenkomst over gezondheidsproblemen onder buschauffeurs in Nijmegen. Grosveld leidt het langlopende Project Beinvloedbaarheid Verzuim (PBV), waarin wordt onderzocht met welke gezondheidsproblemen buschauffeurs te kampen hebben.

De gemiddelde leeftijd voor afkeuring bij stadsbuschauffeurs ligt op 47 jaar, de meeste chauffeurs halen een dienstverband van amper vijftien jaar. Maar een op de negen haalt de pensioengerechtigde leeftijd van 60 jaar. Het ziekteverzuim onder de buschauffeurs, dat sterk toeneemt met de leeftijd en het aantal dienstjaren, ligt met 20 procent twee tot drie keer hoger dan het landelijk gemiddelde. Bij de streekbuschauffeurs liggen deze cijfers iets lager.

Door het (tijdelijk) uitvallen van collega's draaien de overblijvende buschauffeurs overvolle werkroosters, wat een nog hoger verzuim in de hand werkt. Dit heeft bij de busbedrijven in West-Nederland al geleid tot grote tekorten aan personeel.

Het hoge ziekteverzuim en de vroege arbeidsongeschiktheid vloeien volgens Grosman vooral voort uit de spanningen waaraan de buschauffeurs tijdens hun werk bloot staan. De stress van het beroep is groot. Enkele factoren die een rol spelen zijn de hoge tijdsdruk waaronder gewerkt moet worden, de onregelmatige werktijden en ongunstige werkroosters, de grote verkeersdrukte en de toegenomen agresssie van passagiers. Ook contacten met collega's en de leiding van het bedrijf laten vaak te wensen over. Door de fysieke werkomstandigheden en de inrichting van de buscabine krijgen veel buschauffeurs rugklachten. Velen van hen slapen slecht.

Grosveld heeft aanbevelingen opgesteld waardoor klachten van de buschauffeurs voorkomen moeten worden. Trainingen in het omgaan met stress-situaties, bedrijfs-fitnessprogramma's en het geven van voorlichting over gezondere leefgewoonten zouden aanzienlijk kunnen helpen. Hij pleit voor betere arbeidsvoorwaarden. Verder vindt Grosveld dat de infrastructuur sneller moet worden aangepast, bijvoorbeeld met de aanleg van meer busbanen.

Bij de Brabantse Busmaatschappij BBA is een twee jaar durend experiment van start gegaan, dat door de onderzoeksgroep van Grosveld is ontwikkeld. In dit nieuwe systeem is de belasting op de individuele chauffeur afgestemd. De busritten zijn opgedeeld in zware, minder zware en lichte roosters. Jonge werknemers met weinig dienstjaren draaien de zwaarste roosters. Zij krijgen een laag basisloon, aangevuld met een hoge onregelmatigheidstoeslag. Oudere werknemers met een langer dienstverband draaien de lichtere roosters. Zij krijgen een hoog basisloon, maar weinig toeslag. De verwachting is dat met dit systeem ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid worden teruggedrongen, doordat oudere werknemers worden ontlast.