Ben Bella wil het nog een keer proberen

ROTTERDAM, 27 sept. Vergezeld van honderden aanhangers en journalisten is vanochtend Ahmed Ben Bella naar Algerije teruggekeerd: de held van de onafhankelijkheidsoorlog tegen Frankrijk, de populistische, charismatische president en voorvechter van de Derde wereld, die in 1965 door zijn minister van defensie kolonel Boumedienne werd afgezet en na lange jaren in de gevangenis en onder huisarrest in 1981 zijn toevlucht zocht in het buitenland. Zijn aanhangers hadden voorspeld dat honderdduizenden, miljoenen mensen hem zouden inhalen, en aan alle 27 politieke partijen waren uitnodigingen gestuurd om in Algiers aan de kade te staan waar hij per schip uit Barcelona arriveerde. Het werden er tienduizenden. Ben Bella (inmiddels 71) had aangekondigd pas naar zijn vaderland terug te keren wanneer het politieke klimaat daartoe geschikt was. Dat het nu zover is, hoewel de vaak door hem verdoemde president Chadli Benjedid nog altijd aan de macht is, heeft zonder twijfel alles te maken met de komende algemene verkiezingen, de eerste vrije parlementsverkiezingen in het land, die begin volgend jaar worden gehouden. Ben Bella gaat ervan uit dat zijn Beweging voor Democratie in Algerije (MDA) daarin een belangrijke rol zal spelen, en hij heeft al laten weten in de markt te zijn voor een nieuw presidentschap. Zij het, zo heeft hij onlangs in een Frans televisievraaggesprek gezegd, als een soort overgangsfiguur voor niet langer dan twee jaar.

Andere tijden

Maar de kans is niet zo groot dat de Algerijnse kiezers Ben Bella aan de macht zullen terugbrengen. De tijden zijn wel erg veranderd sinds 1962, toen hij voor het eerst uit het buitenland terugkeerde en juichend werd ingehaald. Toen keerde hij terug na zes jaar Franse gevangenschap, waardoor hij niet werd geassocieerd met de fouten die het mede door hem opgerichte Front de Liberation Nationale (FLN) in de onafhankelijkheidsoorlog had gemaakt. Nu keert hij terug als oude man met een belast verleden in een gedesillusioneerd en op alle fronten vastgelopen land. De Algerijnen die zijn bewind bewust hebben meegemaakt, herinneren zich hem als weliswaar een charismatisch man maar wel een die in hoog tempo alle macht aan zich trok in de drie jaar dat hij aan het bewind was en geen pardon had voor zijn tegenstanders. Zij herinneren zich hem als de man die de een-partijstaat heeft helpen opzetten die nu stervende is en die verantwoordelijk is voor Algerijes bankroet. Voor de hopeloze jeugd, die een groot percentage van de kiezers levert, is hij daarentegen een onbekende, ook al geen status die veel stemmen trekt. Die jeugd heeft andere helden, zo is gebleken bij de gemeenteraadsverkiezingen van juni, waarbij het moslim-fundamentalistische Front van Islamitische Redding (FIS) een grote overwinning boekte.

En de 40 procent niet-stemmers van juni werden eerder gezocht om het seculiere kamp van de Berberse leider Hocine Ait Ahmed, ook een held uit de onafhankelijkheidsstrijd, die net als Ben Bella die verkiezingen boycotte. Ben Bella, de vroegere nationalistische socialist en aanhanger van de Egyptische leider Nasser, wedt zelf de laatste jaren ook op het paard van de islam. Maar dan van een tolerante islam, zegt hij, die in tegenstelling tot de islam van een FIS-leider als de demagogische prediker Ali Belhadj, een pluralistische democratie voorstaat. En op het paard van de Iraakse president Saddam Hussein, die hij onlangs in Bagdad opzocht en van wie hij een paar zieke, gegijzelde Fransen loskreeg. Het FIS worstelt immers met het probleem dat het deels wordt gefinancierd door Saoedi-Arabie en dus voorzichtig moet omspringen met de ook onder de Algerijnse jeugd levende gevoelens van bewondering voor de doortastende Iraakse leider. Ben Bella is onmiddellijk in dat gat gesprongen. 'Ik ben geen wondermens', verklaarde Ben Bella dezer dagen in een vraaggesprek met een Franse omroep. 'Maar ik heb ideeen, een lange ervaring en ik kan helpen oplossingen te vinden.' 'Als de Algerijnen me nodig hebben, zal ik aan hun verwachtingen voldoen.' Ali Belhadj antwoordde gisteren op een fundamentalistische bijeenkomst: 'Hij die over de zee komt om uw problemen op te lossen, houdt alleen zichzelf voor de gek'.