WIE TEST DE GOALKEEPER ?; Signaal zoekt nieuwe doelen opkrimpende wapenmarkt

Voor wapenproducent Signaal in Hengelo betekent de Golfcrisis een psychologische steun in de rug, nu overal wordt bezuinigd op defensie. 'Een confrontatie zou kunnen leiden tot een grotere behoefte aan Goalkeepers'. Maar toch verandert dat niets aan de sombere vooruitzichten: de markt krimpt in.

In het geval het bij de Golfcrisis tot een oorlog komt, is er de kans dat het in Nederland ontwikkelde luchtafweersysteem Goalkeeper voor het eerst in de praktijk wordt gebruikt. Dit systeem voor de bestrijding van raketten is geinstalleerd op marineschepen van Nederland, Groot-Brittanie en van Abu Dabi. Bevalt de Goalkeeper in de praktijk, dan kan dat voor producent Hollandse Signaalapparaten (Signaal) in Hengelo, Nederlands grootste fabrikant van defensie-elektronica, een verkoopstimulans betekenen.

Toch verandert zo'n mogelijkheid niets aan de sombere marktvooruitzichten voor Signaal, fabrikant van elektronische waarnemings- en verdedigingssystemen. Directeur J. H. J. Bosma: 'Als men Goalkeepers koopt, dan koopt men andere dingen niet.' De trend naar kleinere defensiebudgetten, ingezet sinds de ontspanning tussen Oost en West, wordt volgens hem door zoiets als een Golf-crisis niet veranderd. 'De totale markt krimpt in. Een individueel produkt heeft daarop weinig invloed.'

Niet bekend

Nu voor de meeste wapenfabrikanten een moeilijke periode is begonnen, is Bosma overigens blij dat Signaal bij Thomson behoort. Hij meent dat de Nederlandse industrie betere kansen heeft als deel van een Frans concern dat wereldwijd marktleider wil zijn op het gebied van de defensie-elektronica, dan dat er bij Philips waren. Hij gaat ervan uit dat de laatste twintig procent van Signaal die Philips nog in handen heeft, ook aan Thomson verkocht wordt (een procent van de Signaal-aandelen is eigendom van de Nederlandse staat). 'Ik heb er geen twijfel over dat die verkoop zijn beslag zal krijgen. Het zal alleen niet gebeuren voor 1992. De belangrijkste reden hiervoor is dat Philips aan Signaal wil blijven deelnemen zolang onze sociale structuur nog onderdeel is van de sociale structuur van Philips. Tot april 1992 zitten wij nog in de Philips CAO.'

Verrassing

De snelheid waarmee vorig jaar in Oost-Europa communistische regimes verdwenen, de sloop van de Berlijnse muur, de verandering van de Oost-Westverhouding, het kwam voor Signaal allemaal als een verrassing. 'Wij zijn in belangrijke mate afhankelijk van de Nederlandse en van de Navo-markt. De Oost-West ontspanning is een grote verandering naast de trend die er al was. Sinds 1986/1987 verminderde de stijging van de defensieuitgaven al, er was al een zekere vervlakking ingezet. Maar met het slopen van de Berlijnse muur is een duidelijk dalende lijn begonnen.'

Signaal heeft van februari tot eind mei dit jaar een studie gedaan naar de gevolgen van deze veranderingen voor de wapenindustrie en voor de eigen onderneming in het bijzonder. Vorige maand werd een belangrijke consequentie van deze veranderingen bekendgemaakt: van de 4.900 banen bij Signaal moeten er in de komende vijf jaar 1.400 verdwijnen.

Bosma: 'We hebben de tendensen bij de defensiebudgetten van zowel de Navo-leden als van andere landen geanalyseerd. Er is natuurlijk een zekere differentiatie tussen landen. Maar op grond van onze studie denken wij dat op ons gebied de markt in een periode van vijf jaar tussen de 25 en dertig procent zal inkrimpen.'

'Er zijn andere gebieden in de defensiesector waar de verminderingen aanzienlijk groter worden. Bijvoorbeeld bij tanks en pantservoertuigen. Ook bij gevechtsvliegtuigen zal de terugval naar verwachting groter zijn dan dertig procent. Voor de huidige defensiestrategieen is het huidige aantal gevechtsvliegtuigen voldoende. Er komt dus waarschijnlijk alleen nog een vervangingsmarkt, waarbij meer belang wordt gehecht aan de waarnemingssystemen van de vliegtuigen dan aan hun wapensystemen.'

'Als Signaal leveren wij een belangrijk aandeel aan de produktie van radars voor F-16 vliegtuigen. De langlopende contracten die wij daarvoor hebben lopen ten einde. We hebben van de Amerikaanse hoofdaannemer al bericht gekregen dat de kontrakten niet meer worden verlengd.'

Hoe snel gaat Signaal de gevolgen van die veranderingen voelen?

'Juist dit jaar wachten veel landen met het plaatsen van orders tot een nieuw defensiebeleid is geformuleerd waarbij rekening is gehouden met kleinere budgetten. Ik denk dat straks terugkijkend 1990 wat orders betreft als een minimumjaar zal worden beschouwd. Plannen worden nu tijdelijk in de ijskast gezet. Ook in Nederland moet de beslissing over grote projecten, die al lang in voorbereiding zijn, wachten tot volgend jaar de defensienota door het parlement is beoordeeld.'

Welke grote projecten zijn van belang voor Signaal?

' In Nederland is dat de luchtverdediging van de vliegvelden, de modernisering van fregatten en een landmachtproject voor waarschuwingsradar in het gevechtsterrein.'

Is verdere afname van Goalkeepers door de Nederlandse marine ook in gevaar?

'Nee, de marine heeft een lange termijnplan voor de installatie van Goalkeepers op alle fregatten. Daarvoor bestaat al een contract.'

U denkt bij de inkrimpende markt uw marktaandeel te kunnen vergroten zodat de teruggang voor Signaal beperkt blijft tot twintig procent. Hoe wilt u dat doen?

'Onder andere door intensieve samenwerking binnen het Thomson-concern. Gezamenlijk hebben we een grotere schaal en een betere efficiency. Onze concurrentiepositie moet daardoor wat betreft prijzen beter worden.'

Was de aankoop van Signaal door Thomson gezien de inkrimpende markt achteraf gezien geen vergissing?

'Je kunt niet alles voorzien. Maar ook als men dit voorzien had, was de strategie van Thomson niet gewijzigd. Thomson wil een zo groot mogelijke schaal op alle strategische produktgebieden. De enige methode om snel schaalvergroting te bereiken, is de aankoop van andere ondernemingen. Ook na vorig najaar is Thomson internationaal doorgegaan met overnemingen en het opzetten van joint ventures. Bij een kleinere markt wordt de overcapaciteit van de industrie groter. Dat betekent een enorme concurrentie, die je alleen maar kunt volhouden door op grotere schaal te opereren.'

'Wat Signaal betreft komt daar nog bij dat Thomson op marinegebied minder sterk is en dat daar juist onze kracht zit. Wij brengen bij het concern een markt van dertig landen in. Bij brengen bovendien veel ontwikkelingscapaciteit mee. Daardoor is de hele ontwikkelingsbasis van Thomson sterker geworden. In de defensie-elektronica is je ontwikkelingscapaciteit en de schaal waarop je produkten kunt ontwikkelen bepalend voor je toekomst. Om de ontwikkeling van de technologie te kunnen bijhouden, moet je kunnen blijven financieren. Financieren is alleen mogelijk als je op een schaal werkt die groot genoeg is.'

'De samenwerking binnen Thomson is ook stimulerend. Het Franse concern is meer marktgericht dan het technisch gedomineerde Signaal. Daarvan profiteren we, bijvoorbeeld bij een gezamelijk contract voor de modernisering van het luchtverkeersbegeleidingsysteem van Singapore.'

Welke invloed heeft de Golf-crisis op de vooruitzichten van Signaal?

'De Golf-crisis heeft op dit moment geen invloed in materiele zin, maar wel in psychologische zin. Bij de euforie over de ontspanning bestond de neiging om de defensie budgetten sterk onder druk te zetten. De Golf-crisis heeft duidelijk gemaakt dat een defensie potentieel nodig blijft om bij andere internationale spanningen dan de traditionele Oost-West spanning te kunnen optreden. De Golf-crisis stimuleert een herbezinning: er kan plotseling iets gebeuren waarvoor je een defensie van zeer hoge kwaliteit nodig hebt.'

'Alle landen die bij de Golf-crisis zijn betrokken, kunnen gemakkelijk putten uit hun bestaande middelen. Maar het gaat erom dat men zich bewust wordt dat aan de tendens tot bezuinigen een eind komt.'

Kan de crisis leiden tot meer belangstelling voor de Goalkeeper?

'Op militair niveau is, zeker na recente beproevingen in de Verenigde Staten, de effectiviteit van de Goalkeeper volledig aangetoond. De markt wordt echter bepaald door de taxatie van de dreiging en de prioriteiten waarvoor geld ter beschikking moet komen. De perceptie van de dreiging zou benadrukt worden als in de Golf een confrontatie tussen een Goalkeeper en een projectiel plaats had. Dat zou kunnen leiden tot een grotere behoefte aan Goalkeepers.'

Hoe zit het met de Amerikaanse concurrentie?

'Amerika heeft soortgelijke systemen van een oudere generatie die minder effectief zijn. Daar zijn plannen om nieuwe systemen te ontwikkelen. Een enorme defensieorganisatie als de Amerikaanse wil een eigen produkt hebben. Wij zijn bereid om de licentie voor de nabouw van het Goalkeeper-systeem te verkopen. We willen ook meewerken aan een Amerikaans programma waarin delen van de Goalkeeper zijn opgenomen.'

    • Ben van der Velden