Wenen om Viktor Tsoj

Tientallen bloemen, honderden mensen, duizenden opschriften en altijd een groepje dat zijn songs zingt. Viktor Tsoj is dood. En met hem ook de Leningradse popgroep Kino. Het wordt beleefd als een ramp. 'De natuur beklaagt zich', zoals de krant van de Moskouse communistische jongerenorganisatie Komsomol schreef.

In de Kriva-Arbatskisteeg, een zijstraatje van de winkel- en broodschilders-promenade Arbat en nu provisorisch omgedoopt in Viktor Tsoj-steeg, is een ware klaagmuur voor hem opgericht. Daarop staan uiteraard de klassieke leuzen van de serieuze groupies geschilderd. 'Viktor: onze held', 'Viktor, we houden van je' en 'Dankjewel voor je songs.' Maar ook meer politieke opwellingen zijn er gekalkt. Zoals: 'De hippies zijn met je.' En, in een variatie op de elegie die een arbeider in 1924 op Vladimir Iljits Lenin schreef: 'Vitja leefde, Vitja leeft, Vitja zal leven.' Dat alles bovendien voorzien van de dreigende waarschuwing dat 'degene die deze muur overschildert onze doodsvijand' zal worden.

De afzenders wonen overal. In Moskou en Leningrad, maar ook in Loegansk, de oude en nieuwe naam van het ooit naar Stalins maarschalk genoemde Vorosjilovgrad in de Oekraine, en nog verder weg. Ze hebben zich getooid met rouwbanden of zwarte badges, ze hebben z'n teksten met de hand overgeschreven en dragen daar uit voor. Ze luisteren devoot naar de amateurs die hem 'coveren' of bewijzen met zelfgemaakte tekeningen hun laatste eer aan Viktor Tsoj.

Achtentwintig jaar oud was hij, een aantrekkelijke jongen bovendien en afkomstig uit Azie. Kortom, een 'Koreaan' zoals bijna iedereen met 'spleetogen' in Europees Rusland al gauw heet.

Vorige maand al, op 15 augustus, kwam hij om het leven bij een auto-ongeluk in de buurt van zijn woonplaats Leningrad. Maar het publieke verdriet neemt maar niet af. Waarom? Omdat hij de Russische Lou Reed was. Of leek hij naar westerse maatstaven toch meer op John Lennon of Neil Young? Wellicht zou Rod Stewart nog het dichtst in de buurt komen.

Maar dat laat onverlet dat hij als geen ander het levensgevoel van de Russische jongere wist te vertolken, waartoe een in Nederlandse avantgardistische punkkringen bekende 'idioot' als Sergej Koerjochin van Popmechanika toch veel minder in staat moet worden geacht. Want de teksten van Viktor Tsoj gingen gewoon over datgene waarover ze moeten gaan. Over het ouderlijk huis dat je wilt ontvluchten: 'Water, gas, licht, een, twee, drie kinderen' maar goddank ook de mogelijkheid om de metro te nemen naar het centrum van de stad; 'Mama, ik weet het, ik maak je niet gelukkig.' Of over het verlangen om nu eindelijk eens een 'rustige nacht' te beleven (vivere pericoloso vermoeit soms), de absolute noodzaak van een pakje sigaretten in je zak en het is de opdracht van menig popmuzikant over de 'oorlog tussen hemel en aarde'. Dat alles op dreigende, licht-symfonische rock die iets weg had van Engelse groepen als The Cure en Suzie en The Banshees.

En of het nog niet genoeg was, werd hij vorig jaar ook nog eens filmster. De film heette De naald en ging natuurlijk over dat tweede in de heilige drie-eenheid van seks, drugs en rock 'n' roll. Er gaan zelfs geruchten dat er een vervolg op is gemaakt en dat De naald II nog zal uitkomen.

In afwachting daarvan staat Viktor Tsoj nog steeds tweede op de acteurs-top-honderd van het filmblad Het Sovjet-doek. En in de platen-top-twintig van de Komsomolskaja Pravda, tegenwoordig de grootste krant van de Sovjet-Unie, staat Kino natuurlijk op een vaste eerste plaats. Groepen als DDT, Tijdmachine, Metaalcorrosie en Zwarte koffie hebben nog een lange weg te gaan.

    • Hubert Smeets
    • Briefkaart uit Moskou