'Steden moeten zelfstandiger worden'

DEN HAAG, 26 sept. De vier grote steden moet meer eigen inkomsten verwerven en daardoor minder afhankelijk van de Rijksoverheid worden. Dat is een van de belangrijkste aanbevelingen uit het rapport 'Van de stad en de rand' dat vanochtend door de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) is gepresenteerd.

Voorts meent de WRR dat ter versteviging van de economische structuur van de grote steden meer vrije sector en premiewoningen moeten worden gebouwd en minder woningwetwoningen. Voor het oplossen van een aantal bestuurlijke problemen in de stedelijke gebieden wil de WRR 'regioverbanden' waarin de bevoegdheden op het terrein van het verkeer, openbaar vervoer woningmarkt en milieubeheer moeten worden gebundeld zonder de bestaande bestuurlijke organisatie geweld aan te doen. Pas waar de steden echt uit hun jasje groeien, zoals het geval is met Utrecht en Den Haag, zou tot annexatie moeten worden overgegaan.

Om de eigen inkomsten te verhogen dient de gemeentelijke belastingcapaciteit te worden uitgebreid door verhoging van de baat- en aanlegbelasting, de bouwgrondbelasting en nieuwe lokale belastingbronnen. Ook zou de koppeling tussen het zakelijk- en gebruikerstarief bij de onroerend goedbelasting moeten worden losgelaten. De burgers zouden door verlaging van rijksbelastingen moeten worden gecompenseerd.

De WRR stelt voor door verhoging van de onroerend goedbelasting en allerlei gemeentelijke heffingen en tarieven het aandeel van eigen inkomsten van het lokaal bestuur te verhogen tot 20 tot 25 procent. Nu is dat slechts tien procent. De overige 90 procent ontvangt de gemeente van het Rijk door stortingen in het gemeentefonds (27 procent) en specifieke (rijks)uitkeringen (63 procent).

De WRR wil met dit voorstel bereiken dat lokale bestuurders en de burgers zich meer verantwoordelijk voelen voor het financiele reilen en zeilen van de stad. 'Bij de algemene uitkering uit het Gemeentefonds raakt de directe afweging van nut en offer verder uit zicht. Zij (de lokale bestuurders) hoeven zich daarbij niet rechtstreeks te verantwoorden tegenover de belastingbetalers', zo staat in het rapport. Daardoor kan het gemeentebestuur niet adequaat inspelen op de economische veranderingen of groei en voelen de burgers zich niet bij het stadsbestuur betrokken.

Verder meent de WRR dat algemene uitkeringen uit het Gemeentefonds wel degelijk moet worden gehandhaafd om onbeinvloedbare plaatselijke verschillen in belastingcapaciteit en andere grootstedelijke kosten te verevenen. 'Maar hiervoor is het niet nodig het totaal van de algemene uitkeringen twee- tot driemaal boven het geheel van de eigen gemeentelijke inkomsten te laten uitstijgen'.

De Raad wil de medeverantwoordelijkheid van de gemeentebesturen voor de bijstandsuitkeringen ook verhogen door het aandeel dat de gemeente zelf aan de uitkering moeten meebetalen (thans 10 procent) te verhogen. Het deel dat de gemeente extra moet gaan betalen zou het Rijk in een keer uit moeten betalen. Een eventueel batig saldo, door afname van het aantal bijstandsgerechtigden, zou de gemeente dan mogen houden. 'Een succesvol grootstedelijk bijstandsbeleid zou op deze wijze worden gepremieerd'.

Het belang van van de grote stad als motor van de Nederlandse economie, onderschrijft de WRR. Daarvoor moet de allerhoogste prioriteit worden gegeven aan versterking van de 'Mainports Rotterdam en Schiphol, een Randstadrailsysteem en de aanleg van een spoor voor het de hoge-snelheidstrein (TGV).