Sovjet-psychiatrie wordt nog steeds misbruikt

In 1989 mocht de Bond van Sovjet-psychiaters weer lid worden van de Wereldbond van psychiaters. Gorbatsjov respecteerde immers de mensenrechten en de vrijlating van grote aantallen dissidenten uit gevangenissen en psychiatrische inrichtingen beloofde veel goeds voor de toekomst. Maar de televisie-documentaire Shockerende psychiatrie in de Sovjet-Unie die de EO vanavond uitzendt geeft geen opwekkend beeld en heeft als boodschap: de rehabilitatie van de Bond van Sovjet-psychiaters door het Westen was prematuur.

De feiten zijn bekend. Al sinds jaar en dag wordt in de Sovjet-Unie de psychiatrie grondig misbruikt. Sinds kort is het geen schering en inslag meer dat dissidenten 'ontoerekeningsvatbaar' worden verklaard en tot 'behandeling' in een psychiatrische inrichting worden gedwongen. Omdat ze ontoerekeningsvatbaar zijn, kunnen ze 'uiteraard' niet worden berecht. In het beste geval krijgen ze een schijnproces achter gesloten deuren.

Eenmaal binnen de muren van het gekkenhuis zijn ze vogelvrij. De bekende dissident Boekovski, die vele jaren inrichting achter de rug heeft, zegt het in de EO-documentaire zo: 'Elke vorm van protest in de inrichting is een uiting en een bewijs van je ziekte'. Andere ex-'patienten' bevestigen dit en voegen hun eigen gruwelverhalen toe, die varieren van platspuiten tot electroshocks.

Een van de interessantste geinterviewden is de psychiater S. Gloezeman, die het functioneren van de Sovjet-psychiatrie van binnenuit kent en in de jaren zeventig zijn stem daartegen heeft verheven. Dat kwam hem op zeven jaar straf te staan. Gloezeman noemt het een 'onbegrijpelijke fout' dat de Sovjet-Unie weer is opgenomen in de Wereldbond van psychiaters. Het argument van het Westen dat men op die manier beter controle kan uitoefenen op wat er in de Sovjet-psychiatrie gebeurt, vindt hij 'immoreel'. 'Een groot land als de Sovjet-Unie valt niet te controleren. Bovendien zijn de artsen in de Bond van Sovjet-psychiaters zelf fout. De leider van de delegatie die in 1989 met succes de toetreding tot de wereldbond bepleitte, heeft het systematische misbruik van de Sovjet-psychiatrie ontkend, maar hij heeft zelf dissidenten naar speciale klinieken gestuurd, onder wie ook een bekende vriend van Sacharov.'

De voorziter van de Duitse bond van psychiaters Meyer-Lindenberg bevestigt dit: 'Er is geen enkel bewijs dat het misbruik is opgehouden. In de Bond van Sovjet-psychiaters zitten nog steeds dezelfde foute mensen die altijd alles wat er in hun land gebeurde, hebben verdedigd.

Het meest overtuigende bewijs voor die stelling wordt in de documentaire geleverd door directeur Blinov van het Serbski-instituut (een beruchte psychiatrische inrichting waar veel dissidenten zijn 'behandeld'). Hij verdedigt nog steeds opsluiting en 'behandeling' van een dissidente generaal van wie inmiddels aan de hand van uitvoerige onderzoeken is aangetoond dat hij kerngezond was. Blinov beweert dat de man als gevolg van een vaatvernauwing in de hersens misdadig gedrag was gaan vertonen en overtredingen had begaan. 'Wat voor overtredingen', vraagt de interviewer. En het in volle ernst gegeven antwoord: 'Tijdens een partij-conferentie heeft hij kritiek geleverd'.

Shockerende Russische psychiatrie, Ned. 1, 21.51 - 22.55 uur

    • Elsbeth Etty