'Solzjenitsyn is groot man maar zijn ideeen zijnonaanvaardbaar'

MOSKOU, 26 sept. De in ballingschap levende schrijver Alexander Solzjenitsyn is een 'groot man'. Maar zijn politieke ideeen over het staatkundige herstel van het oude Rusland zijn 'voorbij' en 'onaanvaardbaar'. Heel behoedzaam heeft president Michail Gorbatsjov van de Sovjet-Unie het politieke essay van Solzjenitsyn dat vorige week in twee kranten is gepubliceerd gekritiseerd.

In een plenaire zitting van de Opperste Sovjet zette de president gisteren zijn opvattingen over het 'groot-Russische' ideaal van de auteur uiteen. Hij had het opstel dat de Komsomolskaja Pravda en de Literaturnaja Gazeta (met een oplage van respectievelijk 22 en 4,5 miljoen exemplaren) 'twee keer gelezen' en was vervolgens tot de conclusie gekomen dat het stuk te veel 'tegenstrijdigheden' bevat.

Solzjenitsyn pleit in het opstel voor een panrussische staat die, zij het in een losse federale structuur, ook de Oekraine en Wit-Rusland weer zou moeten omvatten. De politieke macht zou moeten liggen bij regionale raden (de oude negentiende-eeuwse 'zemstvo's') en een sterke centrale president. De andere Sovjet-republieken zouden afgestoten moeten worden.

Volgens Solzjenitsyn, die sinds medio jaren zeventig in de Amerikaanse staat Vermont leeft, zijn 'perestrojka' en 'glasnost' niet afdoende. De Russische natie moet weer 'zuiver' worden en moet zich dus niet op sleeptouw laten nemen door het Westerse materialisme en het verlichte parlementair-democratische gedachtengoed.

'Als Rus ben ik ook bezorgd om de toekomst', zei Gorbatsjov gisteren. De schrijver heeft op dat terrein 'diepgaande en interessante ideeen'. Maar als 'politicus' moest hij de uitgangspunten van Solzjenitsyn toch volmondig afwijzen.

De man leeft in het 'verleden', aldus de president, en heeft te weinig 'respect' voor de jongste geschiedenis van het land. Een terugkeer naar de tsaristische monarchie is 'onacceptabel'. En Solzjenitsyns pleidooi voor een radicale breuk in de structuur van de huidige Sovjet-Unie is 'ver bezijden de realiteit' en werkt daarom alleen maar 'destructief', betoogde Gorbatsjov.

In de Opperste Sovjet werden gisteren drie nieuwe namen voor de Sovjet-Unie genoemd: 'Unie van Soevereine Socialistische Staten', zoals eerder door Gorbatsjov was voorgesteld; de door afgevaardigden uit Kazakhstan geopperde naam 'Unie van Soevereine Socialistische Republieken', en de door 'radicale' volksvertegenwoordigers voorgestane aanduiding 'Unie van Euro-Aziatische Republieken'.