Moskou in de ban van para's

MOSKOU, 26 sept. Er ligt een regiment parachutisten rond Moskou. In staat van 'paraatheid' bovendien. Het keurkorps zou slechts wachten op het commando uit Rjazan, waar zijn hoofdkwartier is en ook de militaire academie staat.

Al weken domineren de para's in de marge het politieke klimaat in Moskou. Drie weken geleden werd hun komst voor het eerst gemeld door een radicaal-democratische volksvertegenwoordiger in het parlement van de Sovjet-Unie. Ze waren er slechts met het oog op de traditionele militaire parade ter gelegenheid van de Oktoberrevolutie, werd hem gezegd.

Een week later stortten de weekbladen 'Moskovskoje Novosti' (Moskou Nieuws) en 'Literatoernaja Gazeta' zich op de kansen van een staatsgreep. Het was mogelijk, was de conclusie van deze populaire 'linkse' kranten. De uitgewerkte plannen voor de eventuele noodtoestand lagen klaar op het ministerie van defensie. In welk zichzelf respecterende staat niet, dacht de argeloze lezer.

Maandag kaartte een afgevaardigde de kwestie in de Opperste Sovjet van de unie opnieuw aan. Maar liefst vier divisies zouden er volgens hem nu rond Moskou gelegerd zijn, inclusief eenheden die met gas kunnen werken. Minister van defensie maarschalk Dimitri Jazov was niet in de zaal. KGB-chef Vladimir Krjoetzov nam daarom de honneurs waar. Het zou slechts om twee divisies gaan: een van de KGB, die normaal in het Witrussische Vitebsk is gestationeerd en tot taak heeft de grenzen van Moldavie en de Kaukasus te bewaken, en de gewraakte paratroepen uit Rjazan.

Gisteren was het een ontslagen kolonel die de fakkel overnam. De paratroepen waren rond 9 en 10 september inderdaad naar Moskou gekomen om zich voor te bereiden op de jaarlijkse festiviteiten van 7 november, zo legde hij uit aan een parlementaire commissie van de Opperste Sovjet van Rusland, de grootste deelrepubliek van de unie die zich steeds meer wil opwerpen als het feitelijke hart van de staat en dus als concurrent van de centrale staat. Kolonel Serge Koedinov kon het als oud-docent aan de militaire academie van Rjazan weten. Hij was tot voor een paar weken zelfs nog in de krijgsmacht actief, maar werd medio september uit zijn functies wegens al te openhartige uitlatingen in een krant over de erbarmelijke toestanden in het leger. Anders dan Krjoetzov beweerde, zouden er wel degelijk vier divisies zijn gelegerd, uitgerust met kogelvrije vesten bovendien. En, zo voegde hij er dreigend aan toe: 'Een groep van ongeveer twintig officieren heeft de zaak vanuit Rjazan 24 uur van de dag onder controle'.

Vanmorgen wijdde radio-Moskou er een uitzending aan. Een politicoloog en een 'militaire waarnemer' van het persbureau Novosti bespraken de mogelijkheden van een staatsgreep, uitgevoerd door het leger dan wel de KGB.

Andrej Kortonov, de politicoloog en werkzaam bij het Amerika-Canada-instituut van Arbatov die dit voorjaar begon met de felle aanvallen op het Sovjet-leger, sloot een militaire interventie niet helemaal uit. Zij het dat hij zich slechts een afgeleide constructie zou kunnen voorstellen: namelijk een machtsgreep van conservatieve apparatsjiks en bureaucraten, gewone burgers dus, die zich in de rug gedekt weten door het leger en de KGB. Om die weg af te sluiten, was het volgens hem dus goed dat president Gorbatsjov nu anderhalf jaar per volmacht kan regeren.

Pag.4: Vervolg

    • Hubert Smeets