Geldtekort dreigt de Verenigde Staten vleugeillam te maken

WASHINGTON, 26 sept. Een politieke schermutseling tussen Democraten en Republikeinen dreigt volgende week het bankroet van de Amerikaanse regering te veroorzaken.

Duizenden ambtenaren zullen met onbetaald verlof naar huis worden gestuurd, passagiersvliegtuigen kunnen 's nachts niet meer vliegen door het ontbreken van gegevens over het weer en overdag zal het ontbreken aan luchtverkeersleiders. Zelfs de financiering van desert shield, de Amerikaanse militaire aanwezigheid in Saoedi-Arabie, komt in gevaar.

Amerikaanse onderhandelaars over handelsvraagstukken vroegen al aan hun Bulgaarse en Japanse tegenpartijen om naar Washington te komen omdat ze volgende week waarschijnlijk geen geld zouden hebben voor de reis. En dat allemaal omdat de Democraten en Republikeinen het niet eens kunnen worden over de begroting van het volgende fiscale jaar dat in oktober begint.

Zonder begrotingswet snoeit de Gramm-Rudman-wet automatisch en willekeurig in de regeringsdepartementen. Al maanden lang verkeren de Congres-leden en het Witte Huis in een patstelling. President Bush bracht de handen dichter bij de trekkers door aan te kondigen dat hij een veto zou uitbrengen tegen maatregelen om de werking van Gramm Rudman op te schorten. 'Als je je eenmaal gaat bezighouden met opschorten en opschorten en opschorten ... dan zullen we er 114 jaar mee bezig zijn', zei hij deze week.

Gisteren nam de commissie voor bestedingen van het Huis van Afgevaardigden met 32 tegen 20 stemmen een opschortingsvoorstel van drie weken aan. De Democraten willen opschorting omdat ze bang zijn dat zij de schuld krijgen voor de onenigheid. Bush prees het Republikeinse verzet. 'Het Amerikaanse volk wil nu een akkoord hebben, ze willen nu een einde aan het tekort en dat wil ik ook', zei hij.

Tot nu toe hebben de president en het Congres alle tijdslimieten gemist. Begin deze maand zonderden Congres-leden zich af in het restaurant van Andrews Air Force Base, een luchtmachtbasis aan de rand van Washington. Zonder dagelijkse druk van telefoontjes en andere kantoorplichten hoopten ze tot een compromis te komen. Er kwam geen enkele oplossing, alleen de ergernis werd groter.

De patstelling duurt onder andere zo lang omdat president Bush staat op vermindering van de belasting op de vermogensaanwas, een politiek strijdpunt dat meer leeft onder Republikeinen dan onder de kiezers in het algemeen. Toch hamerde Bush in zijn toespraak over de Golf voor het Congres twee weken geleden dit Republikeinse stokpaardje er nog eens in. Hij rekent op de werking van de grote persoonlijke populariteit die hij te danken heeft aan de Golfcrisis, ook al blijkt uit opiniepeilingen dat de kiezer duidelijk onderscheidt tussen Bush als militair opperbevelhebber (groot applaus) en als begrotingschef (bijval minimaal).

Het voorstel tot belastingverlaging is een laat overblijfsel van Reagans aanbodeconomie. Volgens Bush zou de verlaging de economie stimuleren, zodat de totale belastingopbrengst uiteindelijk wordt verhoogd. Zijn economische adviseur Michael Boskin heeft zelfs uitgerekend hoeveel economische groei deze belastingmaatregel zou opwekken (0,6 procent), maar deze berekeningen worden door de meeste economen betwist.

Sommige Republikeinen die dit jaar verkozen moeten worden kunnen zich met deze belastingvermindering profileren nu Bush is teruggekomen van zijn algemene belofte 'lees mijn lippen, geen nieuwe belastingen'.

Omdat de vermindering van de belasting op de vermogensaanwas vooral de rijksten baat, zijn de Democraten sterk tegen, zeker nu er zo veel moet worden gesnoeid in de begroting. 'Jullie president wil arme mensen weer eens bedriegen en het leven voor de rijken comfortabeler maken', riep gisteren de Democratische afgevaardigde Smith. Zijn Republikeinse collega had gezegd dat het met de Democraten altijd hetzelfde was: 'Lees mijn lippen, geen nieuwe banen'.

De kiezers zelf zijn cynisch geworden over dit gevecht. Dat komt vooral door het spaarbankschandaal, waarbij spaarbankdirecteuren enorme bedragen verdienden ten koste van de overheid die de spaarrekeningen had verzekerd. Hoewel het spaarbankschandaal ontstond doordat de overheid zich juist terugtrok als financieel reguleerder, zien de meeste Amerikanen het 500-miljard-dollar-debacle als bewijs dat de overheid het altijd verkeerd doet, dus zo min mogelijk belastinggeld moet krijgen.

Toch moeten de burgers meer lokale belastingen betalen omdat de federale steun is afgenomen. Dat was een kunstgreep van Reagan om de federale belastingen te kunnen verlagen. Kortom, veel burgers die niets gemerkt hebben van enige belastingverlaging in de jaren tachtig voelen zich bedrogen. De deelstaten van het Noordoosten ondergaan een revolte tegen drastische belastingverhogingen. De gouverneurs Dukakis van Massachusetts, Madeleine Kunin van Vermont en William O'Neill van Connecticut hebben zich als kandidaat teruggetrokken toen ze na belastingverhogingen diep zakten in de opiniepeilingen.

De Democraten willen evenmin als hun tegenvoeters worden betrapt op een stem voor belastingverhoging. 'Mijn baas stemt tegen elk voorstel tot belastingverhoging, anders verliest hij zijn zetel', zegt een medewerker van een progressief Congres-lid. Ze willen alleen dat er een einde komt aan de verlaagde belastingvoet voor de allerhoogste inkomens (van 33 naar 28 procent).

De Republikeinse Senaatsleider, Robert Dole, is ongeduldig geworden over de koppigheid van het Witte Huis over de belastingvermindering. Hij verloor in 1988 de presidentiele voorverkiezingen tegen president Bush, die hem afschilderde als belastingverhoger. Vorig jaar wist Dole de impasse over de verlaging van de belastingen op de vermogensaanwas te doorbreken. Dit jaar wilde hij de discussie over de belastingheffing apart behandelen van het debat over de uitgaven. Tot nu toe is dat niet gelukt. De politici stellen een eventueel akkoord zo lang mogelijk uit om de tegenpartij onder druk te zetten, zodat het bankroet volgende week geheel onbedoeld zou kunnen ontstaan.

    • Maarten Huygen