DE OPGEBLAZEN GASBEL

De aardgasbel in Slochteren die de schatkist al jarenlang van een stevige bodem voorziet, is nog lang niet op. Integendeel, een steeds groter deel van de bel blijkt economisch winbaar. Natuur en techniek hebben de waarde van de bodemschat opgestuwd. Een onverwachte meevaller in moeilijke tijden. De politiek staat voor de keuze: verkopen of bewaren?

De Nederlandse staat mag zich 56 miljard rijker rekenen

De aardgasbel in Slochteren die de schatkist al jarenlang van een stevige bodem voorziet, is nog lang niet op. Integendeel, een steeds groter deel van de bel blijkt economisch winbaar. Natuur en techniek hebben de waarde van de bodemschat opgestuwd. Een onverwachte meevaller in moeilijke tijden. De politiek staat voor de keuze: verkopen of bewaren?

Terwijl Saddam Hussein menige politicus en econoom de stuipen op het lijf jaagt met oorlogsdreiging en een steigerende olieprijs komt het goede nieuws uit Groningen: de aardgasbel van Slochteren blijkt aanmerkelijk groter dan tot voor kort was aangenomen en bij Grijpskerk dient zich mogelijk een nieuwe bel aan.

Wat verscholen in de vloed van begrotingsgegevens meldde minister Andriessen (economische zaken) op Prinsjesdag dat de winbare hoeveelheid aardgas in Slochteren is gestegen met 280 miljard kubieke meter. Shell en Esso, de maatschappijen die het gas exploiteren, en de minister kunnen zich in de handen wrijven. De totale reserve in het Slochterenveld blijft volgens de Nederlandse Aardolie Maatschappij 2.900 miljard kubieke meter. Het winbare deel daarvan is nu gestegen tot 2.680 miljard kubieke meter. De afgelopen 25 jaar is van die laatste hoeveelheid al 1.250 miljard kubieke meter geproduceerd en verkocht.

Twee dagen daarna maakte de NAM bekend dat een proefboring bij Grijpskerk, ten westen van Groningen, een gasbel heeft aangetoond die 'mogelijk zeer interessant kan zijn'.

Natuur en techniek hebben Nederland flink geholpen om de nationale bodemschat in Slochteren op te waarderen. Praktijktesten en studies van de NAM in de afgelopen jaren hebben aangetoond dat onder een druk van minder dan twintig atmosfeer uit de porien van het Rotliegendes-zandgesteente, op 3.000 meter onder de bodem van Noord-Oost Groningen, nog gas kan worden gewonnen. Tot nu toe was aangenomen dat de NAM bij een 'einddruk' van vijftig atmosfeer zou moeten stoppen met het leegzuigen van de aargasbel, omdat het bij een lagere druk niet meer technisch en economisch verantwoord zou zijn.

In iedere miljoenennota van de afgelopen jaren waarschuwde de minister van financien dat de aardgasreserve eindig is en dat de Staat zich dus niet rijk mag rekenen met de hoge inkomsten uit de verkoop (gemiddeld 85 procent gaat naar de staat). 'Slochteren' en de NAM hebben dit keer voor de grootste meevaller van Prinsjesdag gezorgd: in een klap kan er bijna veertien procent aan het totale Nederlandse gasaanbod van 2.200 miljard kubieke meter (Slochteren, de Noordzee, alle kleine gasvelden plus wat importgas uit Noorwegen) worden toegevoegd.

Op basis van de opbrengstcijfers van de Gasunie van vorig jaar, toen de olieprijs nog laag was, kan de waarde van het extraatje van 280 miljard kubieke meter voor de BV Nederland al geraamd worden op 56 miljard gulden, waarvan zo'n 85 procent naar de nationale schatkist gaat. Maar het zit er dik in dat de opbrengst groter wordt, want de prijs voor aardgas is gekoppeld aan die van olie.

Buitenland

Ongeveer de helft van de jaarlijkse aardgasproduktie gaat naar het buitenland: West-Duitsland, Belgie, Frankrijk, Zwitserland en Italie. Aangezien in Nederland verreweg het grootste deel van de industrie aardgas als brandstof gebruikt en alle woningen op twee procent na zijn aangesloten op het gasnet, kijkt de Gasunie voor een verhoging van de afzet vooral naar het buitenland. Een alternatief voor verhoging is verlenging van de leveranties om langer van de inkomsten te profiteren. Met de extra voorraad van 280 miljard kubieke meter zouden alle bestaande contracten tien jaar kunnen worden verlengd.

De exportcontracten lopen in de jaren 2005 tot 2010 af, maar nu al bestaat er grote belangstelling bij de buitenlandse afnemers voor meer Nederlands gas. Hoofddirecteur drs. A. H. P. Grotens van de Gasunie zei begin mei op een EG-conferentie in Brussel dat vanaf 1995 in zowel West- als Oost-Europa een duidelijke behoefte bestaat aan nieuwe contracten met grotere volumes. Premier Lubbers heeft zijn plan voor een Europese Energie Gemeenschap mede op de cijfers van de Gasunie gebaseerd.

Het nieuws over de extra reserve is sneller bij de buitenlandse afnemers van de Gasunie doorgedrongen dan in Nederland. Jaap Aalthuis, Area manager van de afdeling export op het hoofdkantoor in Groningen, zegt dat alle vijf landen zich direct hebben gemeld. Voor het opstellen van nieuwe afzetplannen die door minister Andriessen moeten worden goedgekeurd, gaan Aalthuis en zijn collega's de komende maanden overleg voeren met de afnemende landen.

'De politiek bepaalt wat er met deze meevaller gebeurt, of we meer gaan verkopen of dat we dit gas bewaren voor onze kinderen en kleinkinderen. Maar van de Gasunie moet je een commercieel voorstel verwachten om het gespreid over een bepaalde periode op de markt te brengen. Dat is onze taak als handelmaatschappij. Het ligt voor de hand dat wij in ons volgende Plan van afzet (voor 1991) al rekening houden met een verhoging', zegt Aalthuis.

Hij wijst op het contract dat het Westduitse Ruhrgas dit voorjaar al met Verbundnetz Gas in Leipzig heeft afgesloten voor leveranties vanaf 1992. Het stoken van bruinkool zal in Oost-Duitsland om milieu-redenen worden ontmoedigd en de vraag naar aardgas zal tegelijk met de modernisering van de industrie sterk toenemen. Italie wil vanaf 1995 meer gas importeren.

Verkopersmarkt

'Er is gas genoeg in de wereld', meent Aalthuis, 'maar de moeilijkheid voor de afnemers is om het geleverd te krijgen, en daarvoor langlopende contracten af te sluiten. Er is een verschuiving aan de gang in Europa, van de kopersmarkt die we gekend hebben, naar een verkopersmarkt.'

Gasunie wil van dat klimaat profiteren om haar marktaandeel te verstevigen. Behalve de stijgende vraag is van belang dat de andere aanbieders: Noorwegen, de Sovjet-Unie en Algerije, momenteel aan de top van hun produktiecapaciteit zitten. Het Verenigd Koninkrijk produceert alleen voor binnenlands gebruik en komt, zoals het er nu uitziet, vanaf het jaar 2000 aardgas te kort. Nederland kan zowel wat zijn reserves als wat de capaciteit van het leidingnet betreft, meer leveren. De Algerijnen en de Russen kunnen hun capaciteit in de toekomst opvoeren, maar de Sovjet-Unie heeft daarvoor hulp van het Westen nodig. Op langere termijn zal Europa, zoals premier Lubbers heeft aangeduid, de grote Russische aardgasreserves hard nodig hebben.

De Nederlandse aardgasreserve is inclusief de nieuwe aanwinst nog zeker goed voor veertig jaar binnenlands verbruik en 35 jaar export op het huidige niveau. Jarenlang heeft de toeneming van de totale reserve gelijke tred gehouden met het verbruik, doordat sinds het begin van de jaren zeventig een groot aantal kleine gasvelden (171 in totaal) tot produktie is gebracht en 'Slochteren' werd gespaard. Dit jaar neemt de nationale bodemschat met een flinke sprong toe, wat het de Gasunie mogelijk maakt de vleugels verder uit te spreiden, als minister Andriessen dat goed vindt.