CDA heeft het moeilijk met Van der Linden

DEN HAAG, 26 sept. Toen CDA-fractievoorzitter Brinkman gisteravond omstreeks negen uur vlug zijn werkkamer in schoot, ging PvdA-collega Woltgens aan de koffie met cognac in het restaurant van de Tweede Kamer. Zijn houding sprak boekdelen: het CDA zit nu met Rene van der Linden en het staatssecretariaat op het ministerie van landbouw in de maag, niet de PvdA.

Het zijn zware dagen voor de als fractievoorzitter nog onervaren Brinkman. Voor het eerst merkt hij aan den lijve hoe het is om de zetten van grote baas, minister-president Lubbers, te moeten meespelen en ook zijn 53 collega's in de fractie daarin mee te krijgen. Voor de buitenwereld werd gisteravond het beeld opgehouden dat Brinkman daarin slaagt en de CDA-fractie op een lijn had. Bij alle perikelen rondom het aftreden van minister Braks van landbouw, natuurbeheer en visserij is het openlijk laten vallen van de eigen fractievoorzitter wel het laatste waar de CDA-fractie behoefte aan heeft.

Dus moest het gisteren lijken alsof de fractie het met Lubbers eens is dat na de val van 'gigant' Braks een nieuwe, veel minder ervaren minister het werk alleen niet aan kan en een staatssecretaris nodig heeft. En als de fractie het dan 'objectief' bekeek, waren er ook nog zakelijke argumenten te vinden om de twee jaar geleden over het paspoort gestruikelde Van der Linden naar voren te schuiven voor het nieuwe staatssecretariaat. Hij was tenslotte jarenlang woordvoerder voor landbouwzaken geweest in de Kamer en had zich in Brussel ook nog in de EG-landbouw-problematiek verdiept.

Maar, zo vroeg menig CDA-kamerlid zich af, moeten we de samenwerking met de PvdA nu echt zo onder druk zetten door juist Van der Linden naar voren te schuiven? Moeten we na de problemen rondom deze man bij de benoeming van een nieuwe gouverneur van de koningin in Limburg hem weer als pion gebruiken? De fractie is ervan overtuigd dat deze zet niet uit de koker van Brinkman komt. De fractievoorzitter was eerlijk toen hij na het wapengekletter van vorige week intern zei nu gewoon zakelijk verder te willen met de PvdA. Maar Brinkman maakt niet de dienst uit, hier is Lubbers aan zet.

PvdA-kamerleden konden gisteravond een gevoel van triomfalisme maar moeilijk onderdrukken. Maandag waren ze nog woedend over wat zij zien als 'een streek' van Lubbers, maar 24 uur later menen ze de minister-president aardig te hebben klem gezet. Zich beroepend op het regeerakkoord weigert de PvdA-fractie akkoord te gaan met een nieuw staatssecretariaat op het departement van landbouw. Nog geen jaar geleden is immers afgesproken dat een staatssecretaris niet nodig is. Bovendien hebben de coalitiepartners toen vastgelegd dat een verandering in de portefeuilles alleen kan als beide daarin toestemmen. Dat vice-premier Kok al akkoord zou zijn gegaan zoals het CDA beweert, is volgens de PvdA onzin. Een makkelijke leugen ten koste van de PvdA-leider die vanuit Washington niks terug kan zeggen.

De PvdA-fractie vaart een eigen koers en heeft de verdedigingslinie opgetrokken bij het takenpakket dat Lubbers voor Van der Linden in het vat heeft. Kwaliteitszorg, pachtwet en genetische manipulatie, dat kan toch geen serieuze dagtaak zijn. Dat is drie kwartier per maand, zo werd opgemerkt. Het sterkt hen in het idee dat de minister-president de PvdA een lesje CDA-politiek wil leren nadat zij de moed hebben gehad de christen-democraten te trotseren door een van hun mensen weg te sturen. Maar de PvdA houdt het naar buiten toe zakelijk. Als het CDA over het takenpakket wil praten, kan dat natuurlijk. De PvdA stelt zich natuurlijk cooperatief op. Maar wat hen betreft blijft het altijd nee. Ze willen zich niet laten verleiden om over personen te moeten gaan praten.

Want dan moet de PvdA-fractie reageren op de uitlating van minister-president Lubbers dat 'de heer Van der Linden niet melaats is.' Het Groen-Linkse Kamerlid Beckers had de minister-president gisteren naar de Kamer geroepen met de vraag waarom hij meent een man te kunnen benoemen die in een recent verleden door het parlement naar huis is gestuurd. Lubbers greep de gelegenheid aan om de lijn van de politieke zuiverheid die de PvdA vorige week heeft ingezet door te trekken.

Het leek alsof Lubbers zei: kom maar op, PvdA. Hij herinnerde de Kamer aan het paspoortdebat. Toen was tenslotte gezegd dat 'het er eigenlijk niet toe doet in welke mate het de bewindspersoon persoonlijk kan worden aangewreven' als hij 'in het kader van de ministeriele verantwoordelijkheid' moet aftreden. Zou het dan ook niet onjuist zijn, zo vroeg de minister-president zich af, 'om de conclusie te trekken dat een afgetreden bewindspersoon op een ander moment voor een andere portefeuille per definitie bij voorbaat ongeschikt is?'

Vooralsnog heeft de minister-president de coalitiepartner nog niet in de hoek dat zij op die vraag antwoord moet geven. Samen met Brinkman zit hij eerst met het probleem van de tegenzet. Het takenpakket van de staatssecretaris uitbreiden zou een mogelijkheid zijn, maar daar kleven twee nadelen aan. Kandidaat-minister Bukman moet dan slikken dat hij nog minder te doen zal hebben en dus het imago krijgt van wel heel erg veel minder kaliber te zijn dan Braks. Bovendien is de kans groot dat de PvdA weer nee zegt en het CDA voor de buitenwereld opnieuw aan het lijntje van de coalitiepartner loopt.

Een andere uitweg, maar nog minder aantrekkelijk, is het schrappen van het staatssecretariaat. Maar dan zou Lubbers al meteen toegeven aan de druk van de PvdA. En hij zou de Limburger Van der Linden opnieuw laten vallen. Dat is niet aantrekkelijk voor een minister-president die na de paspoort-affaire, en het heengaan van de zowel de katholieke bewindslieden Brokx als Braks in het krijt staat bij de KVP-bloedgroep in het CDA. Want dat lijkt de kern van het werkelijke probleem waar Lubbers meezit. Hij zou zo graag met een katholieke minister zijn gekomen, zodat hij de anti-revolutionair Bukman niet had hoeven te vragen en ook niet met een katholieke staatssecretaris op de proppen had hoeven te komen. Maar hij kan geen katholieke 'gigant' vinden die bereid is zich in het wespennest van de landbouw- en visserijwereld te steken.

    • Aukje van Roessel