Computerreus Siemens wil zich over de dwergen ontfermen; We hebben ons niet als wrekende engel opgeworpen maar als reddende engel; wehebben hen nodig

MUNCHEN, 25 sept. Net zoals elders in Duitsland is bij de computerdivisie van Siemens alle aandacht tijdelijk naar binnen gericht. De rijke reus heeft de handen vol aan zijn eigen versie van de Duitse eenwording: de inlijving van Nixdorf. Volgende week maandag gaat de combinatie, Siemens Nixdorf Informationssysteme (SNI), officieel van start.

Zo'n duizend werknemers van beide bedrijven hebben de afgelopen maanden overuren gemaakt, vakantiedagen laten schieten om met Duitse Grundlichkeit het samengaan voor te bereiden. Daarbij ging het niet alleen om een organisatorische herindeling: in tien produktgroepen. Niet alleen om de samenstelling van de raad van bestuur: vijf vertegenwoordigers van Siemens, twee van Nixdorf. Niet alleen om de officiele vestigingsplaats: Nixdorfs Paderborn.

Eigenlijk ging het veel meer om al die duizenden bijzaken. Om harmonisering van de pensioenafspraken. Om integratie van het personeelsbeleid. Welke parkeerregeling zou worden overgenomen: de democratische van Nixdorf die zelfs de presidentdirecteur geen eigen plaats gunt? Of die van Siemens die werknemers in hogere functies priviligeert? En hoe moest het nieuwe logo eruit zien? 'Je mag van mensen niet verlangen dat ze de vlag opeens vaarwel zeggen waar ze zich jarenlang hebben achter geschaard', zegt een van Siemens directeuren A. F. Doehler gloedvol. Doelbewust combineert het nieuwe ondernemings-beeldmerk daarom het petroleum-blauw uit het Siemens-vaandel met een van de balken uit het Nixdorf-embleem.

Ten koste van alles diende te worden voorkomen dat de werknemers van Nixdorf zich na de overneming door aartsvijand Siemens vernederd, overwonnen zouden voelen. 'We hebben ons niet als wrekende engel opgeworpen maar als reddende engel', zegt Doehler. Ook de omschrijving van 'reddende engel' vindt hij bij nader inzien nog te zelfgenoegzaam klinken. 'Het is een samengaan van volstrekt gelijkwaardige partners', probeert hij nog eens. 'We hebben hen net zo hard nodig als zij ons.' Siemens en Nixdorf willen vermijden dat de combinatie uiteindelijk ten onder gaat aan onderlinge stammentwisten en botsende bedrijfsculturen. Daarom hebben ze zoveel mogelijk mensen bij de voorbereidingen vor de fusie betrokken. 'Om het samengaan een zo breed mogelijk draagvlak te geven', zegt Doehler. Daarom ook heeft Siemens ervoor gekozen de gezamenlijke onderneming voortaan op enige afstand van het concern te laten opereren, niet meer als divisie, maar als zelfstandige firma, waarvan Siemens weliswaar 78 procent bezit maar die ook aan de beurs is genoteerd.

Met de fusie zijn de kansen van Siemens en Nixdorf om te overleven in de computermarkt van morgen aanzienlijk toegenomen. Maar de combinatie voldoet nog steeds niet aan de drie voorwaarden, die Siemens vorig jaar zelf noemde voor een zelfstandig voortbestaan. Alleen die bedrijven zullen zich weten te redden, die tenminste een marktaandeel van 5 procent hebben, verklaarde Siemens. Alleen voor hen is er toekomst, die op een breed terrein actief zijn, zowel geografisch als wat betreft toepassingen. Dan moeten ze ook nog beschikken, zei Siemens, over een goedgevulde zak met geld.

Met dat geld zit het bij Siemens-Nixdorf wel goed, getuige de financiele reserves van de moeder-onderneming. Ook zorgt de fusie voor een flinke verbreding van het werkterrein. Tenslotte hield Siemens zich voornamelijk bezig met mainframes en in mindere mate met personal computers. Nixdorf deed vrijwel uitsluitend in minicomputers. Siemens richtte zich op de grote ondernemingen, Nixdorf op het midden- en kleinbedrijf.

Maar aan een marktaandeel van 5 procent raakt de combinatie nog lang niet. De computerdivisie van Siemens haalde vorig boekjaar een omzet van 5,4 miljard D-mark, Nixdorf bleef daar net onder met 5,26 miljard D-mark. Dit jaar komt het noodlijdende Nixdorf waarschijnlijk niet verder dan 5 miljard D-mark, terwijl de Siemens-divisie haar verkoop met ruim 20 procent ziet stijgen tot circa 7 miljard D-mark. Daar moet nog eens een miljard D-mark worden bijgeteld, omdat de produktgroepen laserprinters en personal computers aan de computerdivisie zijn toegevoegd.

Siemens Nixdorf Informationssysteme gaat volgende week dus van start met een jaaromzet van 13 miljard D-mark. Daarmee staat de combinatie nummer acht op de wereldranglijst, als eerste Europese firma, vlak voor het Franse Bull. Maar nog altijd is Europa's reus bijna acht keer zo klein als IBM. En nog altijd bedraagt het marktaandeel van de nieuwe onderneming SNI niet meer dan drie procent.

Daarbij komt dat de combinatie voor haar omzet nog steeds voor zestig procent afhankelijk is van de Duitse thuismarkt. Dat is de kracht van de onderneming in een economisch vitaal en uitdijend Duitsland. Maar dat is ook haar grootste handicap.

Doehler weet dat best, maar hij vindt ook dat het belang van de export niet overdreven moet worden. 'Export is geen doel op zich.'

Fijntjes herinnert hij eraan, dat Europese bedrijven als Olivetti die zo nodig de Amerikaanse markt moesten veroveren allemaal op hun bek zijn gegaan. 'De leiding van Siemens heeft geen last van grootheidswaanzin.' Doehler zegt dat de combinatie door het samengaan van Siemens en Nixdorf in een groot aantal Europese landen 'een substantiele positie heeft verworven, waarop kan worden verder gebouwd. 'We waren een Duitse onderneming, we zijn bezig een Europees bedrijf te worden. Alleen langs de weg van de geleidelijkheid kunnen we ons op economisch verantwoorde wijze ontwikkelen tot een wereldconcern', zegt Doehler. 'Uiteindelijk zullen we ook onze aanwezigheid in de VS vergroten, door samenwerking of op eigen kracht.' Als een van de weinige Europese computerbedrijven zal de computerdivisie van Siemens ook dit jaar weer winstgevend zijn. Vorig boekjaar haalde de divisie een nettowinst van 250 miljoen D-mark, dit jaar zal het resultaat een recordhoogte bereiken, zegt Doehler. En ook voor volgend jaar, het eerste van de combinatie, voorspelt hij zonder aarzeling opnieuw zwarte cijfers. Ondanks het verlies van ruim een miljard D-mark dat Nixdorf vorig jaar leed. Ondanks de 266 miljoen D-mark verlies die Nixdorf over het eerste halfjaar van 1990 moest noteren. Een deel van die verliezen was noodzakelijk om ervoor te zorgen dat de combinatie maandag met een schone balans en gezonde kostenstructuur kan beginnen.

Maar zelfs Europa's machtigste computerfirma kan zich in de huidige samenstelling niet veilig wanen voor de mondiale sanering die de computerindustrie te wachten staat. Daarom is Siemens Nixdorf Informationssysteme bereid als 'Europees kristallisatiepunt' te dienen, zegt Doehler, als vluchthaven en laatste bastion van de Europese computerindustrie. In het verleden zijn dergelijke pogingen om tot een Europese samenwerking in computers te komen steeds stukgelopen, 'omdat de tijd er politiek nog niet rijp voor was', 'omdat er steeds problemen waren over de zeggenschap'.

Maar de ervaringen met Airbus en Ariane laten zien dat Europese samenwerking wel degelijk kan slagen, en dat een van de deelnemers de leiding moet hebben, meent Doehler.

Met Nixdorf mag Siemens bewijzen, dat het in staat is een rivaal over te nemen zonder hem monddood te maken of dood te drukken. Misschien dat het Duitse duo dan uiteindelijk kan uitgroeien tot een Europees trio of een wereld-kwartet.

    • Dick Wittenberg