VPRO stopt met programma Mundial op Radio 3; 'Wereldmuziek-trend voorbij'

'Tussen de Westerse popmuziek, zoals die in onze cultuur zijn beslag heeft gevonden, en de niet-Westerse muziek, gaapt een fundamentele culturele en muzikale kloof, een hemelsbreed verschil in spanning en intentie, die binnen het bestek van Radio 3 onoverbrugbaar is gebleken.' Met deze woorden onderbouwde Roel Bentz van den Berg, chef Radio 3 bij de VPRO, zijn besluit om het programma Mundial (woensdag 16.00 uur, Radio 3) op te heffen. Mundial zou zowel 'inhoudelijk als qua presentatie en met name in het perspectief van de programmering als geheel' niet voldoen.

'De trend is voorbij', concludeerde de VPRO-staf van Radio 3 in breder verband en Stan Rijven, de maker van Mundial, kon gaan. De woorden waren nog niet uitgesproken of het gezaghebbende tijdschrift Billboard opende met een artikel over wereldmuziek, compleet met een lijst van 120 Amerikaanse radiostations die niets anders draaien dan deze muziek. De Melkweg, Paradiso en Tivoli in Utrecht, bekende podia voor deze muziek, maakten voor de komende maanden plannen bekend die duidelijk maakten dat de aandacht voor deze muziek eerder toe- dan afneemt. Maar ondanks protesten van Rijven en een aantal VPRO-collega's bleef Bentz van den Berg bij zijn besluit. Mundial wordt vervangen door een wekelijkse hitparade van de 'twintig beste, hoogst gewaarde lp's/cd's', uit te zenden onder de titel De Moordlijst. Mundial begon een aantal jaren geleden als Musica Exotica, werd omgedoopt tot De Wereldontvanger en vormde het enige Nederlandse radiopodium voor muziekstijlen als rai, rembetica, cajun, dangdut, salsa, soukous, kortom voor alle niet-Anglo-Amerikaanse muziek.

'Wereldmuziek is', zegt Rijven, 'een parapluterm voor alle muziek die is geworteld in lokale en regionale tradities, maar uit die context is weggerukt. Het is een criss cross van muziekstijlen, varierend van traditioneel tot hypermodern. Vroeger werd de popmuziek overheerst door de tegenstelling authentiek-commercieel. Bob Dylan is echt, Abba commercieel. Nu is die tegenstelling verschoven naar globaal versus lokaal.' Op de vraag of er inderdaad sprake is van een nieuwe trend, antwoordt Rijven dat het onzin is almaar te hopen op iets nieuws. 'Swing, latin, beat, punk, psychedelica, rap, hip hop, platenmaatschappijen en poppodia hebben steeds behoefte aan iets anders. Over een aantal jaren zullen de rock en roll en de punk worden beschouwd als ontwikkelingsfasen in de muziekgeschiedenis. De wereldmuziek is los daarvan belangrijk geworden. Het is niet te koppelen aan een bepaald segment van de jeugd, het publiek is qua leeftijd en achtergrond zeer uiteenlopend. In de popmuziek worden sterren en hits gemaakt, maar met de meeste wereldmuziek kan dat niet. De nummers duren zeven, acht, negen minuten, ze passen dus niet in de hitparades en de verkoop is daar ook niet aan gekoppeld. De wereldmuziek kan niet worden gekneed naar het marktmodel. Veel grote platenmaatschappijen hebben kleinere labels opgezet voor deze muziek. Daar wordt de traditionele, zeer religieuze soefi-zang van de Pakistaan Musraffateh Ali Khan op uitgebracht, naast Mari Bon Persen uit Lapland, Youssou N'dour en Lady Smith Black Mambazo. 'De VPRO ziet het kennelijk als een aanval op hun wereldbeeld. Het is geen wereldje, geen subcultuurtje, niet romantisch of rebels. Het is muziek die overal doorheen snijdt en waarvan zonder noemenswaardige promotie tienduizenden platen worden verkocht.' Radio 3 draait bijna uitsluitend platen van de vier grootste maatschappijen, de wereldmuziek valt er haast vanzelfsprekend tussen de wal en het schip. Het is de muziek van de tientallen lokale radiozenders die zich richten op Marokkanen, Turken en Surinamers. Het is de muziek van de straat en van de podia waaraan de pers geen aandacht besteedt. Volgens Rijven 'fietst de wereldmuziek door alle conventies en hierarchieen van de platenindustrie heen. Zo gezien is het te vergelijken met house, dat is ook een aanval op de conventies.'

Dat neemt niet weg dat Mundial goed werd beluisterd. 'Mijn programma had een groot effect. De mensen werden geraakt. Ze werden blootgesteld aan iets wat ze niet eerder hadden gehoord.'

De kaarten en brieven die Rijven ontving als reactie op het aangekondigde einde van zijn programma tonen aan dat Mundial een gevarieerde groep luisteraars trok die zich betrokken voelt bij het programma. De reacties zijn afkomstig van een oude Indonesische dame, van The Ex, een anarcho popband uit het kraak- en underground circuit en van de 'Vrienden van Mundial', een ad hoc club die 8000 protestkaarten met de tekst 'Rijven moet blijven' liet drukken en verspreiden. Bij de VPRO zijn nog weinig protestkaarten ontvangen. 'We krijgen er wel veel post over', zegt Jan Haasbroek, directeur radio bij de VPRO. Haasbroek verklaart dat het besluit om Mundial op te heffen niet ter discussie staat. 'We hebben de staf van Radio 3 verzocht op met nieuwe voorstellen voor wereldmuziek te komen, maar je kan niet in april tegen een medewerker zeggen dat je niet tevreden over hem bent en hem nu weer terugnemen.'

Haasbroek meent dat de liefhebbers van wereldmuziek ook zonder Rijven bij de VPRO radio voldoende aan hun trekken komen, onder verwijzing naar de programma's van Walter Slosse 'De wandelende tak' (donderdag 20.00 uur, Radio 4) en Dave van Dijks Viva Musica Exotica (ook donderdag, 1.00 uur, Radio 1).

    • Wilma Cornelisse