Muziek Marokko moeizaam van servet naar tafellaken

Nadat het Andalusisch mini-orkest uit de Marokkaanse stad Tetouan het Utrechtse RASA begin dit jaar bijna uit zijn voegen had laten barsten, lag er een probleem: fantastisch zo'n succes maar hoe nu verder? De staf van het intercultureel centrum toog naar Marokko, ontdekte nieuwe groepen en stelde in samenwerking met tal van organisaties een nieuw programma samen. Gisteren was het zo ver: de opening van een heus festival in het grote Vredenburg, compleet met een openingswoord van minister van cultuur Hedy d'Ancona, en tweetalige toelichtingen van ceremoniemeester Ahmed Aboutaleb, bekend van radio en tv.

Hoewel het formeel dus allemaal niet beter had gekund, verliep de overgang van flink servet naar volwassen tafellaken toch niet geheel zonder problemen: de publieke opkomst viel nogal tegen, het Andalusisch orkest van Abdelkrim Rais overschreed in zijn enthousiasme verre zijn speeltijd, het Malhoun-ensemble van Hussein Toulali daarentegen maakte een geintimideerde indruk en bleef onder het eerder deze week in RASA gedemonstreerde niveau.

Het door de 78jarige Adelkrim Rais geleide Andalusische orkest uit Fez speelt de klassieke muziek van Marokko. Veel ouder dan Bach en Beethoven, onderwezen op conservatoria maar nooit stijf bevroren of in een glazen vitrine gezet. De Andalusische muziek doet het zonder bladmuziek en moet het daarom hebben van pakkende, niet al te ingewikkelde composities die heterofoon worden uitgevoerd, met een losheid die soms aan de klassieke jazz doet denken. Niemand speelt exact hetzelfde, binnen de duidelijke structuur van het stuk kan een ieder vrijelijk varieren, zowel vocaal als instrumentaal. De vooral door altviolen bezette strijkerssectie speelt met Schwung, de koorzang is opgewekt en net niet anarchistisch. Herhaling speelt een belangrijke rol maar juist wanneer het saai dreigt te worden, komt er ruimte voor solo's, zowel van de altviool als de zither en de ud, de Arabische luit.

Refereren de capriolen op deze instrumenten al sterk aan de Spaanse flamenco-muziek, nog sterker dringt de associatie zich op als de solozangers hun hartekreten mogen slaken. Vooral de vaak tot alt-hoogte uitschietende stem van Mohamed Bajeddoub veroorzaakt zulke rillingen dat het publiek heftig reageert. 'Ole' en 'Praise the Lord', maar dan op zijn Arabisch.

Het Malhoun-ensemble van vocalist Hussein Toulali heeft het een stuk moeilijker. De avond is al drie uur oud, de groep lijkt zich niet op zijn gemak te voelen, het nogal statische 'spreekzingen' van de leider dwingt niet het door hem gewenste respect af en dat van zijn zoon nog minder. 'Ik heb het liefst dat het helemaal stil is', verklaarde Toulali in een interview, maar de enthousiaste Marokkaanse gemeenschap in Vredenburg lijkt het niet meer op te kunnen brengen. De handen zijn stukgeklapt, de oren zitten vol. 'Je bent al zo lang weg, mijn geliefde. Vrees God en kom terug', zingt Toulali, echter zonder veel respons. Terugkomen? De Marokkaanse gemeenschap in Nederland wil, zo blijkt in Vredenburg, best een tocht door zijn rijke verleden maken, al was het maar voor het saamhorigheidsgevoel. Maar dan wel met de snelheid van Air Maroc en niet die van een kameel.

Muziek uit Marokko wordt van 28 t/m 30/9 voortgezet in RASA (Utrecht), Soeterijn (Amsterdam) en De Evenaar (Rotterdam). Daar treden op:het Andalusisch orkest van Ustad Massano Tazi en het Malhoun-ensemble van elkrim Guennoun uit Fes en de berber-groep van Ait Said ou Ali uit het Midden-Atlasgebergte.

Festival: Muziek uit Marokko. Met: het Andalusisch orkest van Abdelkrim Rais en het Malhoun-ensemble van Hussein Toulali. Gehoord: 22/9 Grote zaal Muziekcentrum Vredenburg, Utrecht.