Golfstaten zien heus komplot tussen Irak, Jordanie en Jemen; Saoediers nemen wraak op Saddams bondgenoten

AMSTERDAM, 24 sept. 'Arabische olie is voor de Arabieren en niet voor de sjeiks De Arabische massa's vinden de annexatie van Koeweit door Irak legitiem. De mensen spreken over de sultans en hun kapitalen. En zij zeggen: 'Moge God hen nooit terugbrengen'.'

Aldus George Habash, de leider van het Volksfront voor de Bevrijding van Palestina (PFLP). Hij sprak ruim een week geleden tijdens een openbare pro-Iraakse bijeenkomst in de Jordaanse hoofdstad Amman die onder auspicien van koning Hussein werd gehouden. Zijn woorden oogstten donderend applaus.

Niet minder geestdriftig waren de aanwezigen toen Nayef Hawatmeh, de leider van het Democratisch Front voor de Bevrijding van Palestina (DFLP), zei: 'Irak en Jemen, die een natuurlijke schroef vormen rondom deze sjeiks en emirs, moeten voorbereidingen treffen om de schroef aan te draaien, teneinde al diegenen te lozen die de mensen in dit gebied verhinderen hun eigen lot te bepalen Naar de hel met de sjeiks en de emirs!' Na afloop van de conferentie ontving koning Hussein beide Palestijnse leiders in audientie. Precies twintig jaar geleden stonden zij hem nog naar het leven. Toen zeiden zij dat koning Hussein een lakei was van het imperialisme en een hond. Als men hem in Londen aan zijn staart trok, blafte hij in Amman. Na een bloedige oorlog werden hun organisaties uit Jordanie verdreven. Hawatmeh, die van oorsprong Jordanier en geen Palestijn is, werd zelfs bij verstek ter dood veroordeeld. Maar omdat de koning zijn relaties met zijn Palestijnse onderdanen en dus ook met de PLO wil verbeteren, zijn Habash en Hawatmeh sinds kort opnieuw personae gratae in Amman geworden. De aldus verdoemde sjeiks en emirs reageerden snel. Al een dag later werden Jordaanse vrachtauto's met groenten en fruit niet langer door Saoedi-Arabie toegelaten. Graan, dat Saoedi-Arabie in overvloed verbouwt en graag wil verkopen, wordt

niet meer aan Jordanie geleverd. Bedreigd en ongewenst Palestijnen en Jemenieten, die tot dan gemakkelijk toegang kregen tot Saoedi-Arabie (zij kregen hun visum vrijwel automatisch aan de grens), moeten opeens aan de zeer strenge voorwaarden voldoen die voor alle andere buitenlanders gelden. Zij moeten thans in hun hoofdstad een visum aanvragen om Saoedi-Arabie binnen te komen. En zij hebben nu tevens een sponsor in Saoedi-Arabie nodig die voor hen garant staat. Dat betekent dat zij in principe ongewenst zijn, tenzij het tegendeel wordt bewezen. Alle Golfstaten zijn begonnen Palestijnen en Jemenieten uit te wijzen. Palestijnen in de Verenigde Arabische Emiraten die al decennia daar als geachte burgers wonen, vertellen dat zij zich bedreigd voelen. Het bleef niet bij die maatregelen. Zaterdag wezen de Saoediers twintig Jordaanse en dertig Jemenitische diplomaten uit, plus nog eens dertig man ondersteuningspersoneel (zonder diplomatieke status) van de Jemenitische ambassade. Een dag tevoren hadden de Saoediers hun olietoevoer naar Jordanie stil gelegd 350.000 vaten olie per dag die tegen gereduceerde prijs verkocht werd, de helft van wat Jordanie voor eigen gebruik nodig heeft. De Jordaanse overheid kreeg wel heel weinig tijd om zich voor te bereiden op vervangende olie-invoer, waarvoor zij overigens nog geen gelden beschikbaar heeft: zes uur. Officieel heet het dat Jordanie een rekening van 45 miljoen dollar niet heeft betaald; de werkelijke reden is dat de koning van Jordanie thans als vijand wordt beschouwd die zich met huid en haar aan Saddam Hussein heeft overgeleverd.

Een inwoner van een van de Golfstaten schilderde waarom men zo woedend is op Saddam Hussein en zijn bondgenoten: 'Saddam heeft alle grenzen overschreden Zijn invasie heeft het mes dichter bij onze nekken gebracht Wij willen niet als geiten worden geofferd om zijn droom, heerser te worden van de Arabische wereld, te bevredigen.' Nog is er geen oorlog tussen Saoedi-Arabie en de Golfstaten aan de ene kant en Irak plus zijn naaste vrienden Jordanie, Jemen en de PLO aan de andere kant. Maar de kans dat met name Jordanie rechtstreeks betrokken raakt bij een Amerikaans-Saoedische oorlog tegen Irak, wordt steeds groter. Ook de druk van het Westen op Jordanie neemt met de dag toe. Zo liet het Amerikaanse ministerie van defensie, dat een niet aflatende stroom van informatie en desinformatie verspreidt, gisteren via 'bronnen' weten dat Amerikaanse legereenheden mogelijkerwijs via de Jordaanse woestijn Irak zullen binnenvallen om de Republikeinse Garde van Saddam Hussein (de elitetroepen van Irak) vanuit het westen te verrassen. Minister van buitenlandse zaken James Baker weigerde het nieuws te bevestigen of te ontkennen.

Geen volgeling Voor koning Hussein werd het dan ook hoog tijd om de Amerikaanse publieke opinie, waarvan hij in de toekomst zo afhankelijk is, te laten weten dat hij geen onvoorwaardelijke volgeling is van Saddam Hussein. Hij had reeds alle leden van het Amerikaanse Congres een persoonlijk schrijven gestuurd. Nu gaf hij in een tv-toespraak van een half uur, die volgens de nadrukkelijke bekendmaking van het Witte Huis door president Bush niet werd bekeken, een uiteenzetting van zijn rijkelijk vage en tot dusver door vrijwel niemand geaccepteerde ideeen over 'een Arabische oplossing' van de Golfcrisis. Fijntjes merkte hij op dat het overhaaste besluit om Amerikaanse troepen naar Saoedi-Arabie te zenden de Arabische oplossing had gesaboteerd.

De koning probeerde zowel de reeds opgevreten kool (Koeweit) te sparen als de onverzadigbare geit (Irak). Het was echter duidelijk dat hij voor de geit veel meer begrip had. Hij vertelde dat Irak door de Golfoorlog tegen Iran in ernstige economische problemen was geraakt en dat Saddam, geprikkeld over de ondermijning van de olieprijzen door Koeweit en de Verenigde Arabische Emiraten, tot zijn 'actie' was overgegaan. Daarenboven had Irak allerlei oude grieven over het verloop van de Iraaks-Koeweitse grens, die in vroeger tijden door de koloniale mogendheid, Groot-Brittannie, ten eigen behoeve en voordeel was getrokken.

Koning Hussein legde evenals de PLO dat voortdurend doet een direct verband tussen de Golfcrisis en de Palestijnse crisis. Hij betoogde dat beide crises gaan over de ontruiming van veroverde gebieden en dat beide door onderhandelingen en niet door wapengekletter moeten worden opgelost. Daarmee weigerde de vorst opnieuw, op de versluierde wijze waarin hij zich sinds decennia heeft bekwaamd, om zich aan te sluiten bij de Veiligheidsraadresolutie die de onvoorwaardelijke terugtrekking van Irak uit Koeweit eist en dus onderhandelingen over de Iraakse terugtrekking uitsluit.

Belangrijker was dat hij zeer nadrukkelijk zei geen idee te hebben gehad van de door hem niet goedgekeurde plannen van Saddam Hussein om Koeweit binnen te vallen. Hij was het evenmin eens geweest met de annexatie van Koeweit, die volgens hem kwam nadat Saddam door een onnodig agressieve aanpak geprovoceerd was. De koning waarschuwde dat de Amerikaanse troepen zo snel mogelijk uit Saoedi-Arabie dienen te verdwijnen omdat er anders een conflict uitbreekt dat de hele regio en daarbuiten in vuur en vlam zal zetten. Dezelfde waarschuwing hebben de Iraakse machthebbers de laatste dagen herhaaldelijk geuit, zij het heel wat minder diplomatiek.

Komplot Niettemin ontkende koning Hussein met kracht dat hij met Saddam onder een hoedje speelt of heeft gespeeld. De machthebbers en de publieke opinie in de Golfstaten zijn van precies het omgekeerde overtuigd. Ook Frankrijk en Engeland geloven niet in de totale onschuld van de koning, getuige hun besluit om alle wapenleveranties aan Jordanie af te zeggen. Volgens talloze bronnen in de Golf is er niet alleen sprake van een nauwe samenwerking, maar van een heus komplot. Saddam Hussein zou met de heersers van Jordanie en Jemen hebben afgesproken om gezamenlijk, direct na de invasie in Koeweit, Saoedi-Arabie binnen te vallen en grote delen van dat land onder elkaar te verdelen. De PLO en Soedan zouden daarbij behulpzaam zijn. Slechts de onverwacht snelle komst van Amerikaanse troepen in Saoedi-Arabie had de uitvoering van dit plan verhinderd, zo berichtte onder andere de in Bahrein verschijnende krant Al Khaliej (De Golf), die zich voor zijn informatie op 'diplomatieke bronnen in Londen' beriep.

Het Iraakse leger zou volgens het plan na de inneming van Koeweit meteen verder oprukken naar Dahran en Houfouf in het oostelijk deel van Saoedi-Arabie, waar de belangrijkste oliebronnen en petrochemische industrieen zijn. Als de Iraakse troepen daar niet zouden kunnen standhouden, zouden zij voor hun vertrek de olievelden onklaar maken. Daardoor zou de Saoedische olieproduktie van vijf miljoen vaten per dag zijn uitgevallen en de olieprijs tot bizarre hoogten zijn gestegen. Terwijl de Iraakse troepen het oosten van Saoedi-Arabie binnenvielen, zou het Jordaanse leger het westen van Saoedi-Arabie binnenvallen en de provincie Hejaz met de heilige steden Mekka en Medina veroveren. Tegelijkertijd zouden Jemenitische strijdkrachten het zuiden van Saoedi-Arabie binnendringen om zich meester te maken van de gebieden Asir, Najran en Jisan, die Jemen in 1934 na een desastreus verlopen oorlog aan Saoedi-Arabie had moeten afstaan. Teneinde Saoedi-Arabie beter te kunnen omsingelen, werd op nadrukkelijk verzoek van Saddam de vereniging van Noord- en Zuid-Jemen in mei met een half jaar vervroegd.

Oude rechten Het bewijs dat met name Jordanie bij 'het komplot' betrokken was, werd volgens velen in de Golf geleverd door het feit dat leger en luchtmacht van Jordanie direct na de Iraakse inval in Koeweit in staat van paraatheid werden gebracht. Afgezien daarvan, viel het op dat vooraanstaande Jordaniers die nauw met het koninklijke hof zijn verbonden, opeens tegenover buitenstaanders over 'oude rechten' spraken die de Jordaanse koning had ten aanzien van de Hejaz, waaruit zijn overgrootvader 65 jaar geleden werd verjaagd door emir Abdul Aziz uit het Huis van Saud, de grondlegger van het koninkrijk Saoedi-Arabie. Was het ter illustratie van die 'oude rechten' dat de Jordaanse koning zich opeens Sharif ging noemen? Wie herinnerde zich niet dat zijn overgrootvader en naamgenoot destijd de Sharif van Mekka was? De vermoedens over een komplot werden indirect bevestigd door radio Bagdad, dat niet langer spreekt over 'Saoedi-Arabie', maar dat land aanduidt met zijn provincies. Ook de Egyptische president Husni Mubarak gelooft kennelijk de berichten over een samenzwering. Hij liet weten dat koning Hussein reeds twee weken voor de Iraakse invasie in Koeweit wist dat deze zou plaatshebben. Bovendien vertelde hij dat hij vlak voor de invasie een cheque van Saddam had gekregen van tientallen miljoenen dollar: zwijggeld. In Westerse inlichtingendiensten en regeringen is men, voor zover bekend, niet zo zeker over het bestaan van een komplot. Wel werd het steeds duidelijker dat Jordanie zijn reeds nauwe militaire samenwerking met Irak na de invasie van Koeweit intensiveerde. Zo zouden Jordaanse officieren de afgelopen weken hun Iraakse collega's hebben geinstrueerd hoe zij de op Koeweit buit gemaakte Amerikaanse luchtafweersystemen moesten gebruiken. Tevens zouden zij met behulp van luchtfoto's Irak hebben ingelicht over de Amerikaanse troepenbewegingen in Saoedi-Arabie.

Komplot of niet, de bondgenoten van Saddam is waarschijnlijk wel het een en ander beloofd. Anders zo zegt men in de Golfstaten zouden zij thans niet volharden in hun pro-Iraakse houding. Maar zoals het er nu naar uitziet, komen zij zeer bedrogen uit.

Alleen al in Saoedi-Arabie wonen 170.000 Jordaanse staatsburgers. Zij hebben vaak hoog betaalde banen en hun overmakingen vormen een van de belangrijkste bronnen van inkomsten van Jordanie. Hetzelfde geldt voor Jemen, een van de landen die de meeste hulp kregen van de Golfstaten, en thans op de rand van het totale bankroet. Niet alleen de toekomst van 2 1/2 miljoen Jemenieten die in de Golfstaten wonen en werken (alleen al in Saoedi-Arabie anderhalf miljoen) wordt ernstig bedreigd, ook de toekomst van het zo pas verenigde Jemen.

Tegen hun verwachtingen in zou de Golfcrisis wel eens het einde kunnen betekenen niet van de sjeiks en emirs, maar van degenen die hen thans bedreigen.