Europa's veiligheid

ER IS GEEN REDEN om niet serieuze aandacht te besteden aan het Italiaanse voorstel de Europese Gemeenschap een coordinerende rol te geven bij de totstandkoming van de veiligheidspolitiek van de lidstaten. De tijden veranderen en daarmee de positie van een land als Italie binnen de verschillende bondgenootschappen die samen 'het Westen' vormen. Het succes van Italies economie is daarbij een voorname, maar niet de doorslaggevende factor. Het feit dat Italie op dit moment het voorzitterschap van de Gemeenschap bekleedt, geeft zijn stem tijdelijk meer gewicht, maar ook zonder die omstandigheid zou minister De Michelis zijn voorzet hebben kunnen geven.

De bedreiging van de Europese veiligheid komt niet langer uit het Oosten, maar uit het Zuiden. Tot voor anderhalve maand konden opmerkingen van deze strekking worden gehoord in kringen van deskundigen die worden geacht veranderingen in de internationale verhoudingen te voorzien. Daar werd gewezen op de kans van een volksverhuizing van arme Afrikanen en Arabieren in de richting van de Europese vleespotten de voorhoede bereikte al jaren geleden Parijs en Brussel. Maar ook werd gewaarschuwd voor de proliferatie van wapens ter massale vernietiging naar de staten van Noord-Afrika en het Midden-Oosten. Dat het oliewapen veelal over het hoofd werd gezien had ermee te maken dat deskundigen geen profeten zijn. Bij een prijs van veertien dollar per vat kon je niet geloofwaardig over het oliewapen beginnen.

SINDS IRAKS vijandige overname van Koeweit op 2 augustus jongstleden is de erkenning van de nieuwe risico's die Europa en zelfs de gehele geindustrialiseerde en de zich ontwikkelende wereld bedreigen gemeengoed geworden. In de Europese context is Italie als het ware doorgeschoven van de achterhoede naar de frontlijn, geografisch en gezien zijn afhankelijkheid op energiegebied. Bovendien is gebleken dat, ondanks de lofwaardige pogingen binnen de West-Europese Unie, de Europese statengemeenschap (hier informeel bedoeld) niet in staat was tot een eensgezind optreden op stel en sprong. Slechts voor het hoognodige heeft men enige coordinatie bereikt.

Voor samenwerking met een kans van slagen is een lange aanloop nodig. Voordat men letterlijk en figuurlijk dezelfde taal spreekt, een beleid heeft uitgestippeld, de commandovoering heeft geregeld, zijn er jaren verstreken. Het Italiaanse voorstel komt dan ook geen dag te vroeg.

ER ZIJN WEL essentiele kanttekeningen te maken bij het plan. Is bijvoorbeeld de Europese Gemeenschap het geeigende forum voor een dergelijk voornemen? Die vraag wordt niet alleen geschraagd door het feit dat Ierland zich tot dusver niet met militaire bondgenootschappen heeft ingelaten. De West-Europese Unie laat in haar samenstelling zien welke Europese landen voor zichzelf hebben geconcludeerd dat Europa een platform voor veiligheidsoverleg moet hebben. De recente uitbreiding van de Unie met Spanje en Portugal stelde juist in het licht de afwezigheid van Denemarken en Griekenland. En hoe moet de positie zijn van een land als Turkije, geassocieerd met de Europese Gemeenschap, opterend voor het volwaardige lidmaatschap en niet weg te denken uit doeltreffend Europees veiligheidsoverleg? Uit de eerste reacties op het Italiaanse plan spreekt vrees dat de betrekkingen binnen de NAVO door een Europees initiatief zouden kunnen worden geschaad. Die kant van de zaak is beslissend. Van een onafhankelijke Europese defensie kan binnen afzienbare tijd geen sprake zijn, zelfs niet tegen avonturiers in de Europese periferie. Voorbeeld: de troepen die thans vanuit Europa naar de Golf worden gestuurd blijven alle onder nationaal bevel. Maar hun 'ogen' en hun 'schild' zijn Amerikaans. Iedere coordinatie van Europees veiligheidsbeleid, in welke organisatie en context dan ook, zal in het teken van Atlantische samenwerking moeten staan alleen al uit militaire noodzaak.