Berlijn open voor de luchtvaart, een nieuwe kans voor Tempelhof

BERLIJN, 24 sept. - Op 3 oktober is het dan zover: voor het eerst sinds 45 jaar mogen Duitse vliegtuigen in West-Berlijn landen.

De Westduitse Lufthansa opent op korte termijn 49 dagelijkse diensten op bestemmingen in West-Duitsland en West-Europa. De maatschappij heeft daarvoor evenwel niet voldoende vliegtuigen beschikbaar, en laat de vluchten daarom voorlopig uitvoeren door het Amerikaanse Panam en Franse Euroberlin, dezelfde maatschappijen die, met de overige uit de westelijk-geallieerde landen, het luchtvaartverkeer op West-Berlijn als rijk voor zich alleen hadden.

Met de Duitse eenheid op 3 oktober zien de geallieerden ook af van hun soevereine rechten over Berlijn. Aan het bestaan van de militaire verkeersleidingen, eentje in Oost-Berlijn en de 'Berlin Aeronautics Unit' van de drie geallieerden in het westelijk deel, komt een eind. En, belangrijker nog: ook het Air Route Traffic Controll Centre, dat tot nu waakte over de drie westelijke luchtcorridors vanuit West-Duitsland naar West-Berlijn, gaat tot het verleden behoren.

Niet langer moeten niet-geallieerde vluchten het DDR-gebied mijden, en op weg van Moskou naar Londen of Amsterdam omvliegen over Kopenhagen of Praag. Maar bovendien mogen niet-geallieerde luchtvaartmaatschappijen, die sinds de jaren zeventig overigens al verbindingen onderhielden op het Oostberlijnse Schonefeld, nu ook Westberlijnse vliegvelden aandoen. De belangstelling is enorm: Austrian Air, SAS en Swissair hebben al de toezegging ontvangen dat zij West-Berlijns modernste luchthaven, Tegel, mogen aandoen. Het Spaanse Iberia en de Israelische El Al, die de afgelopen maanden lijnen openden op het Oostberlijnse Schonefeld, willen naar Tegel verhuizen. De Sovjet-maatschappij Aeroflot, al vele jaren stamgast op Schonefeld, opent ook een dagelijkse dienst Moskou-Tegel vv.

Tegel is op zoveel verkeer evenwel in het geheel niet berekend. Nu al, terwijl de geallieerde maatschappijen nog het rijk alleen hebben en de dienst Tegel-Amsterdam bijvoorbeeld wordt onderhouden met welhaast antieke propellormachines van de Britse Danair, is Tegel overbezet. Schonefeld is duidelijk uit de gratie, en niet vanwege de bouwvallige staat van de nochthans in de jaren zeventig vernieuwde start- en landingsbanen en het nog steeds socialistische tempo van de bagageafhandeling. Decennialang heeft de DDR geprobeerd lucratieve luchtverkeer naar West-Berlijn om te leiden naar Schonefeld, vanwaar men visumloos per bus naar de westelijke sector kon rijden. Echt gelukt is dat nooit: er kwamen wel veel Tamils en andere asielzoekers West-Berlijn binnen, per goedkope vlucht aangevoerd door de Oostduitse maatschappij Interflug, maar de begeerde zakenlieden lieten het afweten.

Omdat de belangstelling van de luchtvaartmaatschappijen zich, alle Duitse eenheid ten spijt, nog steeds overduidelijk op West-Berlijn blijkt te richten, ontstaat er misschien weer een toekomst voor de twee andere, thans een min of meer sluimerend bestaan leidende westberlijnse luchthavens Gatow en Tempelhof. Maar Gatow moet, vanwege het milieu-enthousiaste West-Berlijnse gemeentebestuur dicht. Blijft over: het legendarische Tempelhof.

Nu nog maakt Tempelhof, formeel de centrale luchthaven van Berlijn, een bijna spookachtige indruk. Het gigantische complex, in de jaren dertig in megalomane stijl opgetrokken als luchthaven van de stad Germania, wordt slechts aangedaan door wat kleine regionale maatschappijtjes. De weinige auto's op het plein voor het gigantische stationsgebouw behoren toe aan de hier gelegerde Amerikaanse militairen en het personeel van de geallieerde luchtverkeersleiding. Aan de andere zijde van het gebouw is het veld met de landingsbanen meestal helemaal leeg. Het kost moeite, zich hier de drukte in de winter 48-49 voor te stellen, toen maandenlang om de paar minuten een geallieerd vliegtuig landde: bevoorrading van West-Berlijn tijdens de blokkade van de stad door Sovjet-troepen.

Ofschoon na die tijd blokkades uitbleven, is het luchtverkeer op Berlijn geenszins smetteloos verlopen. In 1984 nog is een machine van Danair door Sovjet-Migs in de lucht belaagd, evenwel zonder dat er een schot viel. Maar ook beschietingen zijn voorgekomen. Het ernstigste ongeluk dateert uit 1948, toen een Brits vliegtuig door een Sovjet-toestel werd geramd en veertien doden vielen. De Berlijnse luchtvaartgeschiedenis wordt, niet minder dan die ter land, gekenmerkt door de uitwisseling van verontwaardigde nota's over en weer, waarbij de Sovjet-Unie meestal aanvoerde dat westerse vliegtuigen de corridor verlaten hadden. Voorbij lijkt dat nu allemaal, de Migs die per ongeluk op Tegel dreigden te landen, de verdwaalde toestellen van de Bundeswehr die vanuit West-Berlijn gedemonterd per vrachtvliegtuig naar West-Duitsland moesten worden teruggebracht, de Poolse toestellen die gekaapt in West-Berlijn opdoken. Vliegen naar Berlijn wordt er misschien niet interessanter, wel veiliger op.

    • Raymond van den Boogaard