POLEN

In 1941 werd in Schotland uit gevluchte Polen de Eerste Pool se Onafhankelijke Parachutis tenbrigade samengesteld. Haar commandant werd de rechtlijnige en eigenzinnige beroepsmilitair Stanislaw Sosabowski. De afspraak was dat de brigade alleen in Polen zou worden ingezet. Toen Warschau op 1 augustus 1944 in opstand kwam, weigerden de Britten echter tegemoet te komen aan een verzoek van het Poolse oppercommando de brigade bij Warschau te mogen inzetten. In plaats daarvan kregen de mannen van Sosabowski een rol in de operatie Market Garden toebedeeld. Ze zouden op de derde dag, 19 september, ten zuiden van de verkeersbrug bij Arnhem springen, die zo nodig veroveren, en posities innemen in het oostelijk deel van Arnhem.

Toch werd het pas 21 september voordat de bijna vijftienhonderd Poolse parachutisten vertrokken. Het afwerpterrein lag nu bij Driel. Omdat een aantal vliegtuigen uit koers raakte, sprong slechts tweederde van Sosabowski's mannen. Het restant deed dat enkele dagen later bij Grave en sloot zich toen alsnog aan bij haar commandant. Die had als opdracht de posities van de benarde Britten bij Oosterbeek te versterken door zo veel mogelijk manschappen over de Rijn te zetten. In twee nachtelijke overtochten lukte dit ongeveer tweehonderd parachutisten. Zij vochten een hopeloze strijd. De massale evacuatie in de nacht van 25 en 26 september, onder de wrange codenaam Operatie Berlijn, was dan ook vanzelfsprekend. In totaal sneuvelden er drieennegentig Polen, negentien werden als vermist opgegeven.

Twee weken nadat de opstandelingen in Warschau zich hadden overgegeven, op 15 oktober, waren de Polen terug in Engeland. Sosabowski wachtte een pijnlijke verrassing. Zijn eigenzinnige gedrag voor en tijdens Market-Garden kostte hem, volgens de schrijver ten onrechte, het commando van de brigade. Die werd, na een korte legering in Duitsland, in 1947 opgeheven. In Driel en Warschau herinneren monumenten nog aan de door haar geleverde strijd in Nederland. Het vlot geschreven boek van de Poolse Amerikaan George Cholawczynski lijkt ook bedoeld als monument. Het ontleent zijn waarde vooral aan de vele nieuwe en aangrijpende foto's van dit relatief onbekende facet van de Slag om Arnhem.

    • Lunet 1990