Oppositie bereidde zich voor op verkeerde debat-Braks

DEN HAAG, 22 sept. - Niet alleen Brinkman heeft deze week de signalen uit de PvdA-fractie verkeerd geinterpreteerd. Ook de oppositie bereidde zich voor op het verkeerde debat. Natuurlijk durft de PvdA Braks niet weg te sturen, was de taxatie. Ze zullen lang en getourmenteerd vergaderen maar de coalitie-verhoudingen gaan voor. Zo zal het gaan. Braks krijgt een moeilijke eerste termijn en in tweede termijn wordt er een formule bedacht. Een snufje mea culpa, een scheutje overmacht en een schep beloofde beterschap en Braks zit weer. De PvdA zal met meel in de mond spreken. Ook de kranten schreven zo. De fractiemedewerkers van VVD, D66 en Groen Links waren in de parlementaire databestanden al op zoek naar bruikbare uitspraken van Kok over politieke zuiverheid. Ook de woorden die PvdA-woordvoerder Jan van Zijl in de vele visserij-debatten aan het adres van Braks had gericht werden nog eens geproefd. Had hij nooit eens iets politiek onaardigs tegen Braks gezegd? Er is immers niets mooiers voor de oppositie dan een voor het CDA onaanvaardbare motie indienen, samengesteld uit teksten van de coalitiegenoot. Bij de VVD werden de eigen frustraties met het CDA in stelling gebracht. De PvdA zal straks hetzelfde overkomen als ons. Wie aan tafel gaat met het CDA eet genadebrood en daarvan is men snel voldaan. Dat zou de PvdA wel merken.

Was de ware hoeder van het dualisme niet de VVD? Sinds het debat over de bouwsubsidies gold in het staatsrecht Bolkesteins recept voor politieke zuiverheid: falende bewindslieden treden waardig af. Het is een zakelijke beslissing in het belang van hun ambt.

Het debat moest een spektakel worden: met het CDA in de rol van zonnekoning, de PvdA als gefrustreerde vazal en de VVD als schatbewaarder van de politieke zeden. Bolkestein bezon zich intussen op een manier om de premier uit de tent te lokken. Dat kon het beste door hem gebrek aan staatsrechtelijk fatsoen te verwijten veroorzaakt door te lang te veel macht. Dit alles met de dictie van het studentencorps en het ponteneur van de gevorderde zakenman. Succes verzekerd.

Maar toen woensdag de PvdA-fractie Braks een vrijwel zekere afgang in het vooruitzicht stelde, was het decor voor de VVD-voorstelling onverwacht veranderd. Bolkesteins recept voor zuiverheid was acuut verdrongen door Woltgens' drie criteria voor het aanblijven van aangeslagen ministers. Gij zult uw beloften nakomen. Gij zult voortaan greep op uw departement hebben. Gij zult de Kamer royaal informeren. De PvdA was dus helemaal niet het volgende coalitieslachtoffer van het CDA-juk geworden, moest Bolkestein concluderen. De PvdA bleek te durven wat de VVD nooit had gedurfd - het CDA een eigen minister ontnemen op basis van een zakelijke beoordeling. De PvdA was er zelfs in geslaagd om de premier te trotseren, die maandag nog de sociaal-democraten had 'geintimideerd'. Tenminste zo had Bolkestein de opmerking van Lubbers dat Braks een 'buitengewoon sterke positie' geinterpreteerd. Zo werden dergelijke interventies van de premier onder de vorige coalitie immers altijd begrepen. Als de VVD als regeringsfractie ooit dreigde onaardig te worden voor een CDA-minister kwam er meestal wel een waarschuwing uit het Torentje.

Zijn script kon de prullebak in. De PvdA moest geprezen worden, hij kon niet anders. Maar de aanval op Lubbers en het CDA houden we d'r in. Die kans liet hij zich niet ontnemen. Het CDA is Bolkesteins doelwit voor de komende kabinetsperiode de almacht van de premier, de arrogantie van de christen-democraten die met hun maatschappelijke middenveld Nederland zoveel mogelijk in eigen kring willen besturen. Regentenpolitiek in besloten kamers noemt de VVD-leider dat. 'Naar mijn inzicht hebben zijn woorden (van maandag; red.) een volstrekt averechts gevolg gehad. De heer Lubbers heeft zijn macht overschat. Dat gebeurt wel meer wanneer iemand lang aan de macht is', zei Bolkestein donderdagavond. Het viel niet goed, zoals gehoopt. De premier en de VVD-leider kregen het flink aan de stok.

Maar het leidde wel de aandacht af. Brinkman en Woltgens konden hun verschil van mening over Braks in afgepaste verklaringen behandelen, niet gehinderd door pogingen van de oppositie om de kloof te verbreden. Beckers (Groen Links) wierp zich eenzijdig op Lubbers en de 'verhulde dwang en manipulatie' die het CDA nu betaald gezet had gekregen. Van Mierlo (D66) nam enige staatsrechtelijke fijnzinnigheden met de premier door. Beide oppositie-partijen maakten zich zorgen over hun eigen positie. Braks had geschreven dat hij aftrad omdat 'een regeringsfractie' geen vertrouwen meer in hem stelde. Hoezo? Deed het feit dat ook andere fracties hem kwijt wilden er dan niet toe? Zo kon Brinkman tenslotte ongeinterrumpeerd meedelen dat 'we toch weer samen verder aan de slag gaan, wat ons betreft'.

    • Folkert Jensma