OOST-EUROPA

Peter Michielsen, redacteur buitenland van NRC Handelsblad, is een uitermate produktief journalist. Er zijn de afgelopen jaren weinig edities van de pers gerold waarin hij geen stukken heeft geschreven. Tussen de bedrijven door blijkt hij ook nog kans te hebben gezien een boek te schrijven, over Oost-Europa, onder de welluidende titel Verworpen en ontwaakt. Het is een 'boekje zonder pretenties', kondigt de schrijver, enigermate vals bescheiden, aan in zijn inleiding, het is geen geschiedenisboek, geen reportage, en 'al helemaal geen wetenschap'. Michielsen beschrijft het 'kader' en de 'bedding' waarbinnen de verrassende ontwikkelingen en veranderingen zich vorig jaar hebben afgespeeld - de achtergronden en de omstandigheden van de Grote Oosteuropese Revolutie.

Verworpen en ontwaakt is informatief en vaak verhelderend. In acht hoofdstukken worden, in grote lijnen, de bijzonderheden van elk van de (voormalige) communistische staten uiteengezet: wat geschiedenis, wat economie, wat psychologie en, vooral, politiek. Michielsen heeft oog voor de historische dimensie. Hij heeft zich niet blind gestaard op de actualiteit en waait breed uit - van de door de Romeinen gekoloniseerde Daciers tot en met de erfenis van Nicolae Ceausescu, van Jan Hus tot en met Vaclav Havel. De auteur geeft wat de wervende tekst op de omslag van zijn boek belooft. In Verworpen en ontwaakt herkrijgt elk land in Oost-Europa zijn eigen identiteit.

Daarbij schuwt Michielsen het sweeping statement niet. Soms kan het, soms zijn het klassieke stereotypen: over Polen (de kerk die 'altijd' de kant van de bevolking zou hebben gekozen, de permanente 'sabotage' van de samenleving tegen het communistisch bewind, de 'echte cultuur' ondergronds, de 'echte waarheid'), over de Hongaren ('nihilisten'), over Roemenie ('waar de minderheden zijn geelimineerd'). Van mij mag het, zolang het met een korreltje zout wordt genomen. Het is wellicht inherent aan de brede benadering en het impressionistisch taalgebruik die Michielsen heeft gekozen. Stijlfiguren worden uitbundig gebruikt, en voortdurend herhaald. Lange, ingewikkelde en samengestelde zinnen worden afgewisseld met korte, felle, compromisloze uithalen. Beelden en impressies schieten in een hoog tempo voorbij. Het oogt soepel, maar het vermoeit snel.

Michielsen heeft een origineel boek geschreven - zowel in stijl als in benadering. Verworpen en ontwaakt is een persoonlijke geschiedenis van Midden- en Oost-Europa. En daar mag het een en ander op zijn aan te merken; het is verre te prefereren boven die zoveelste oppervlakkige indruk of dat zoveelste globale overzicht van het revolutiejaar 1989.

    • Ontwaakt. Hongarije
    • Uitgeverij Balans 1990
    • Albanie Door Peter Michielsen 192 Blz
    • Andre Gerrits Verworpen