DE SPREKENDE TROON

De tijden dat reikhalzend naar de troon, de rede of de robe werd uitgekeken, zijn voorbij. Men hoeft geen futuroloog te zijn om te zien dat dit zijn langste tijd gehad heeft; de klok achteruitzetten en pers en fractieleiders in uiterste onzekerheid laten tot de rede zelf, zoals Bolkestein voorstelt, is wat onwerkelijk. Nu zelfs de ANWB, getooid met een jagerscap te paard de koets volgt kan kennelijk alles. En waar alles kan gaat zelfs de koning te voet.

De Troonrede begint als volgt: ' De inval van Irak in Koeweit is een flagrante schending van de internationale rechtsorde.'

Met dit soort zinnen is de inhoud gekenmerkt: doelloze, wat machteloze taal, open deuren, wollige uitwijdingen, pas op de plaats en non-sequiturs. Ik weet niet dat veel ministers eraan hebben meegeschreven, maar ze hebben een opmerkelijke eensgezindheid tentoongespreid op het gebied van vlakke, zij het stacato-achtige, zinnen. Veel dingen staan er in omdat het betreffende departement ook een plekje diende te hebben. Het is als een advertentie van een villa, waar nauwgezet wordt vermeld dat er een keuken is en een WC. Om niet te spreken van de gang, de voordeur en de huiskamer. En dat dan bladzijden lang. Arme vorstin.

Heel vroeger werd de Troonrede door de koning zelf geschreven. Dat recht is hem ontnomen, maar hij moest wel de door anderen opgestelde tekst voorlezen. Willem II voelde daar weinig voor. Hij was het met de tekst oneens en kon het nauwelijks uit de bek krijgen. Toch wist de Ministerraad de recalcitrante vorst over te halen, wijzend op de constitutionele monarchie.

Maar toen op deze Tour de Force ook nog kritiek volgde uit de Kamer was Koning Koopmans maat vol. Kritiek op Ons! Terwijl Wij uitspraken wat anderen geschreven hadden voor Ons. Men kon, aldus Willem II, wat Hem betrof de eerstvolgende jaren de Pot op: Zij spraken hem niet meer uit, is dat duidelijk, Heren? De letterlijke tekst gewerd mij (he, nu begin ik ook al) via de NOS die hem weer uit Den Haag had. Afgezien van de opgemelde algemene lafheid en druilerige taal, viel me ook het grote aantal tikfouten op, door Hare Majesteit handig vermeden (of snel verbeterd door een geletterde kamerheer - ja, over kamerheren gesproken, wanneer zien we de eerste Surinaamse kamerheer of hofdame meewandelen?)Je zag meteen dat er met korte zinnen gewerkt werd om het de vorstin niet lastiger te maken dan het al was, en je zag ook dat de schrijvers een heilige angst hadden voor herhalingen, waar ze overigens niet aan ontkwamen. Oorspronkelijke zinnen ontbreken geheel, een enkel woord, zoals automobilisme, naar ik hoor bedacht door Kok, komt niet in de Van Dale voor. Bovenlokaal, een echt Lubbers-woord, weer wel.

Zelfs in de algemeenheden aan het begin komen ontsporingen voor. ' De regering voelt zich zeer betrokken bij de veiligheid van de Nederlanders die nog in Irak en Koeweit zijn. Onze gedachten gaan in het bijzonder uit... '

Naar wie dan wel? Nou, gewoon: ' naar hen en hun verwanten.'

Dit 'in het bijzonder' kan dus vervallen.' De crisis in de Golf-regio maakt duidelijk... '

Hij maakt voor mij van alles duidelijk: dat Saddam Hussein een schurk is, dat er oorlogsgevaar dreigt etc. Maar het maakt de regering iets anders duidelijk, nl. ' dat er nu (...) voor de Verenigde Naties mogelijkheden zijn om verantwoordelijkheid te nemen.'

Dat maakt de crisis dus duidelijk: ' de inspanning is nu (weer nu!) gericht op vrede en het respecteren van de internationale rechtsorde. De rol van de Verenigde Naties is echter (echter is een tegenstelling, we zijn benieuwd) evenzeer nodig om gerechtigdheid en solidariteit in de wereld te bevorderen.'

Waar zit de tegenstelling?' In de NAVO treedt de militaire functie minder op de voorgrond; haar politieke taak wint in het veranderde Europa daarentegen aan belang.'

Mooier is: ' in het veranderde Europa wint daarentegen haar politieke taak aan belang.' ' Het gaat daarbij om samenwerking in plaats van confrontatie.'

Dat daarbij mag vervallen, vooral als je ziet hoeveel Daar-zinnen in de rest voorkomen. (daarbij moet worden gezorgd... ; daarbij blijft de bereidheid... ; daarom heeft Nederland... ; daarbij komt dan nu de crisis... ; daardoor dringt zich de vraag op... ' ; daarom is de Adviescommissie... ; daarmee moet rekening gehouden worden... ; daarna wordt een Deltaplan... ; daarom zullen maatregelen... ; mede daardoor zullen...). Een paar open deuren.' Door uitvoering van het natuurbeleidsplan zal de versterking van het natuurbeleid gestalte krijgen.'

Ja, ja. ' Veel milieuproblemen vragen een aanpak gericht op de lange termijn.'

Aha. ' Scholing is belangrijk als het antwoord op datgene wat de arbeidsmarkt vraagt.

'

Mmm. Er staan ook duidelijk afhouders in. Wat moeten we denken bij een zin als: ' Op de vraag hoe de deelname van vrouwen aan de politiek en het openbaar bestuur verder gestimuleerd kan worden, zal de Emancipatieraad advies worden gevraagd.' Nu pas? Die Emancipatieraad, die is er toch al geruime tijd? En daarin zitten toch veel politieke vrouwen die al lang over het probleem hebben nagedacht? Wat de angst voor twee keer hetzelfde woord betreft valt een zin op als: ' Om kwaliteit en doelmatigheid te verhogen, zal de overheid alleen moeten doen, wat echt nodig is en dubbel werk moeten vermijden.'

Laat de overheid dan vast beginnen met het tweede moeten te schrappen. Voor de rest moeten wij allen als een man achter deze nieuwe gedachte staan.

Dat er tikfouten in staan kan voortkomen uit grote haast bij het overtypen van natuurlijk op het nippertje ingeleverde stukjes. Toch staat er nogal Freudiaans het woord asielziekers; in Rotterdam bestaat het werkwoord zieken al lang in de zin van treiterend zeuren... Ten slotte: kritiek is natuurlijk gemakkelijk, achteraf, in een rustige leunstoel. Maar dat redactieleden van 'Onze Taal' zich erover hebben gebogen moet ik betwijfelen.

    • van Lennep