ATOOM ONGELUKKEN

Twee jaar geleden stelde de Nederlandse kernenergie-des kundige Herman Damveld een overzicht samen van ongelukken met kerncentrales die na het ongeluk bij Harrisburg (1979) hadden plaatsgevonden. Uit deze inventarisatie blijkt dat er tussen 1980 en 1986 in Nederland 155 grote bedrijfsstoringen hadden plaatsgevonden, dat West-Duitsland bijna vijftienhonderd 'meer dan alledaagse bedrijfsstoringen' kende, en dat er in Engeland 134 ongevallen van 'signifikante betekenis' waren gebeurd. Binnen de Verenigde Staten deden zich in die periode 25700 ongevallen voor met 'minstens een afwijking van de technische specifikatie' terwijl in Frankrijk drie tot vierduizend incidenten met kerncentrales plaatsvonden. Voeg aan dit aantal de ruim vijfhonderd ongelukken toe die tussen 1945 en 1980 plaatsvonden, waarover Damveld in 1981 publiceerde, en zo komen we op het schrikbarend getal van ruim dertigduizend ongelukken die sinds 1945 met de toepassing van kernenergie hebben plaatsgevonden. Hierbij moet worden aangetekend dat dit getal misschien zelfs aan de lage kant is omdat allerlei overheden informatie geheim houden of de informatie veel later dan het tijdstip van het incident prijsgeven.

Het onlangs in Nederlandse vertaling uitgekomen Greenpeace zwartboek over het nucleaire tijdperk is volgens de achterflap een gedetailleerd verslag van alle (cursivering R. K.) fouten met kernenergie en straling. Deze pretentie maakt dit boek niet waar: er worden zeker geen dertigduizend ongelukken beschreven. Wel geeft dit boek een bijzonder overzichtelijke en duidelijke beschrijving van wat er aan grote incidenten heeft plaatsgevonden sinds de toepassing van kernsplijting. Bij het maken van de keuze welk ongeluk wel of niet te beschrijven, baseerden de samenstellers zich vooral op zeven criteria, afkomstig van het Amerikaanse Bertinirapport. Op basis van deze criteria kan de ernst van een ongeluk worden nagegaan. Het zwartboek beperkt zich overigens niet tot de civiele toepassing van kernsplijting. Ook militaire nucleaire ongelukken komen aan de orde: aan de grond gelopen onderzeeers met kernraketten, nucleair aangedreven onderzeeers die in visnetten vastraken, neergestorte B-52 vliegtuigen met kernwapens, ongelukken tijdens transport over land van raketten en een enorm aantal ongelukken als gevolg van brand in centrales, op onderzeeers, vliegdekschepen en vliegtuigen.

Het is een angstaanjagende lijst. Veel van de ongelukken liepen relatief gezien goed af. Deze worden dan in een enkele regel beschreven. De meer ernstige ongelukken krijgen een uitvoerige beschrijving. Zoals bijvoorbeeld het ongeluk dat in de winter van 1966-1967 gebeurde, toen een van de reactoren van de door kernenergie aangedreven Russische ijsbreker Lenin smolt. Hierbij kwamen volgens een CIA-rapport uit 1988 tegen de dertig mensen om het leven. Het zijn niet alleen de grote rampen die zoveel verontrusting veroorzaken bij het lezen van dit boek. En het is ook niet de overtuiging dat de kennis van de techniek voortdurend tekort schiet, al die keren dat het mis is gegaan. Nee, het blijken juist vaak kleine fouten die als belangrijkste oorzaak van een ongeluk moeten worden aangemerkt. En of het dan op een groot ongeluk uitloopt of dat het als onbelangrijk incident kan worden afgedaan, valt moeilijk te voorspellen. Dit zwartboek geeft op overtuigende wijze weer dat we wat betreft de toepassing van kernsplijting, zowel op civiel als op militair gebied, op het scherp van de snede balanceren. Het is een grondig gedocumenteerd boek, voorzien van een uitgebreide index en een uitstekende inleiding. Wat ongelukkig vind ik de keuze om dit boek een 'zwartboek' te noemen, in tegenstelling tot de oorspronkelijke editie, die als titel heeft The Greenpeace book of the nuclear age. Een zwartboek suggereert teveel dat het om misstanden gaat binnen een gegeven situatie. Waar het dit boek om gaat, is dat het juist met de hele situatie grondig mis is.

Greenpeace Zwartboek over het nucleaire tijdperk door Greenpeace Nederland 379 blz., M en P 1990, f29,90 ISBN 9065904050

    • Rijkert Knoppers