Onrust over plan voor 'kadaster nieuwe stijl'

ROTTERDAM, 21 sept. Het kadaster wil zo snel mogelijk kunnen functioneren als een staatsbedrijf binnen het ministerie van volkshuisvesting ruimtelijke ordening en milieubeheer (VROM). Uiteindelijk moet de verzelfstandiging van het kadaster leiden tot een aparte publiekrechtelijke rechtspersoon, die veel weg heeft van een NV. Dit schrijft de kerngroep verzelfstandiging kadaster in een een intern stuk een zogenoemd position paper bedoeld 'als eerste zet in het overleg met het ministerie'.

De plannen voor verzelfstandiging vormen de achtergrond voor de werkonderbrekingen woensdag bij de afdelingen Bewaring, Juridische Zaken en Vastgoedinformatie van het kadaster in Alkmaar en Amsterdam. Directe aanleiding voor de acties zijn een aantal acute bezuinigingsmaatregelen die de hoofddirectie deze week verordonneerde. Met de maatregelen moet een dreigend tekort dit jaar op de begroting van het kadaster van 20 miljoen gulden worden afgewend. Welingelichte bronnen binnen het kadaster melden dat het personeel verontrust is over de verzelfstandigingsplannen. De bezuiningingsmaatregelen waren de druppel die de emmer deden overlopen. 'De sfeer tussen het personeel en de hoofddirectie is verziekt, ' zegt iemand, en als voorbeeld noemt hij het faxen gisteren door medewerkers van de Afdeling in Arnhem van de overdrachtsacte van de nieuwe woning van de hoofddirecteur, mr. ir. C. J. Remeijnse. ' Wij worden afgeknepen en hij koopt even een huis van bijna zeven ton.' Bij de Dienst van het Kadaster en de Openbare Registers, zoals de naam voluit luidt, werken 2.700 mensen in vaste dienst, verdeeld over 14 districtskantoren. Daarnaast is er een groeiend aantal tijdelijke arbeidskrachten. Het Kadaster is een onderdeel van het ministerie van VROM en legt krachtens de kadasterwet gegevens vast over het eigendom van onroerend goed. De kadasterbestanden hebben betrekking op ongeveer zeven miljoen gebouwen en twee miljoen open terreinen in Nederland.

Een betrouwbare registratie van de rechtstoestand van deze objecten is noodzakelijk voor de financieringsbasis van het economische verkeer (hypotheekverstrekking) maar bijvoorbeeld ook als bron van informatie voor de heffing van Onroerend Goed Belasting door gemeenten (opbrengst ongeveer 7 miljard gulden per jaar). Al sinds het begin van de jaren tachtig wordt regelmatig gesproken over de verzelfstandiging van het kadaster. Tot nu toe is alleen een onderdeel, de landmeetkundige dienst, geprivatiseerd en moet het kadaster rondkomen van de eigen inkomsten uit tariefheffingen. Over 1990 werden de ontvangsten geraamd op ruim 350 miljoen gulden. Door de teruglopende bedrijvigheid op de onroerend goed markt van circa 10 tot 15 procent in de zomermaanden verwacht plaatsvervangend hoofddirecteur mr. J. W. J. Besemer een tekort van 15 tot twintig miljoen gulden. De bezuinigingsmaatregelen van deze week moeten het tekort over 1990 terugbrengen tot 6,4 miljoen gulden. De maatregelen houden onder meer het ontslag in van tijdelijke werknemers en uitzendkrachten, verbod op overwerk (nodig om achterstanden weg te werken), en een algehele vacaturestop.

In zijn 'position paper' stelt de hoofddirectie dat de monopoliepositie van het kadaster het gevaar in zich draagt van 'verslapping en een inerte organisatie die niet met haar tijd meegaat'.

'Uiteindelijk komt de zinvolle continuiteit van de organisatie in het geding.'

Vastgesteld wordt dat het voor het kadaster niet goed mogelijk is marktconform te opereren terwijl de organisatie zich tegelijkertijd moet conformeren aan 'de fundamenteel anders geinspireerde spelregels van rijksbeheer'.

'Voorstel van het kadaster is om zo snel mogelijk tijdens een overgangsregiem te kunnen opereren als een (soort van) staatsbedrijf binnen de VROM-organisatie.' In een personeelsenquete die in april dit jaar werd gehouden onder de medewerkers van het kadaster wordt vastgesteld dat de dienst met een aantal structurele problemen te kampen heeft. De relatie tussen de verschillende afdelingen is slecht, en de afstand tussen de districtskantoren en het hoofdkantoor in Apeldoorn is groot. De oorzaak hiervoor wordt gelegd bij een gebrekkige afstemming van taken en onderlinge rivaliteit. Klanten verwijten het kadaster volgens de medewerkers niet efficient te zijn en te duur. Ook is het kadaster niet flexibel en wordt informatie niet op tijd geleverd.

Achterstanden in verwerken van actes bezorgen het kadaster het grootste probleem. Enige jaren geleden dreigde de gemeente Amsterdam het kadaster met een schadeclaim omdat informatie nodig voor de onroerend-goedbelasting te lang op zich liet wachten. Ook de Koninklijke Notariele Broederschap, de grootste afnemer en leverancier van informatie aan het Kadaster, klaagt al jaren over de achterstanden en de tarieven van het Kadaster. Voorzitter mr. J. J. Gambon zegt 'alleen maar lof' te hebben over kwaliteit van de geleverde gegevens. De achterstanden bij het kadaster zijn echter nog steeds problematisch. Bij de afdeling Bewaring in Alkmaar liggen vijfduizend acten te wachten op behandeling. 'Dat betekent dat u vijf maanden moet wachten op het kadastrale extract als u nu een huis koopt, en dat kan natuurlijk niet, ' aldus Gambon. Het actievoerende kadaster in Alkmaar ontving woensdag een fax van notaris mr. A. H. Meijer uit hoogkarspel waarin deze schrijft dat de 'aangekondigde bezuinigingsmaatregelen niet acceptabel zijn voor het notariaat'. Uit de personeelsenquete van april bleek dat de meerderheid van de medewerkers een negatief oordeel vellen over de leiding. Er worden geen duidelijke richtlijnen gegeven, prestaties worden niet beloond, initiatieven krijgen geen kans en problemen worden niet efficient opgelost. Het rapport stelt vast dat 'het grote probleem bij verzelfstandiging is dat de altijd wat geforceerde ontwikkeling de medewerkers splitst in twee kampen: zij die worden aangesproken op hun ondernemingslust en zij die zich bedreigd voelen in hun zekerheden.'

En hoewel in hetzelfde rapport wordt vastgesteld dat de gemiddelde medewerker van het kadaster niet veranderingsgezind is, wordt toch geconcludeerd dat de veranderingsbereidheid bij het kadaster groot is.'Sfeer tussen personeel en directie is verziekt'

    • Frank Vermeulen