Charlatan

In de omgeving van Joseph Beuys tierde het spiritisme welig, dat is waar. Toch zou ik Jezus niet verantwoordelijk willen stellen voor de smakeloosheid van moderne religieuze kunst dus om Beuys nu een charlatan te noemen, zoals Gerrit Komrij weer eens heeft gedaan, omdat er een paar dwalende volgelingen op een ondoorgrondelijk symposium in Amsterdam de wereld willen hervormen, vind ik te ver gaan. Een foute inschatting, zegt men tegenwoordig, van de anders zo heldere dichter-commentator.

Als kunstenaar kwam Beuys voort uit de 'informele' stroming van de jaren vijftig. Daar kun je natuurlijk niet van houden. Maar in zijn politieke activisme was hij nooit dubbelzinnig. Hij was niet eens een idealist, niet tenminste op een dromerige manier, maar een pragmaticus. Het mooiste dat ik heb meegemaakt was hoe hij, in 1981, de zelfverzekerde bureaucratie van de stad Kassel tot andere gedachten bracht.

Het plan was om, ter gelegenheid van de documenta 1982, zevenduizend eiken in de stad te planten met naast elke boom een ruw zuiltje van basalt, gedenkstenen voor een monument voor de natuur. Welgemoed begonnen we op de plattegrond van Kassel de plekken te noteren waar de bomen moesten komen. Maar de ingenieurs van de stedelijke groenvoorziening, gesteund door die van openbare werken en van verkeer, lieten koeltjes weten dat het zo niet kon. Daar lag asfalt, daar een waterleiding, op een ander punt zou zeker het verkeer worden gehinderd. Beuys keek de heren dan goedmoedig aan. Dan zetten we de boom toch iets naar links, zei hij, en we kunnen hier en daar het asfalt toch ook verwijderen? Grote schrik bij de bureaucraten die niet gewend waren anders te denken dan ze geleerd hadden. Asfalt verwijderen, mijnheer Beuys, u lijkt wel gek. Gelukkig wel, zei Beuys dan, en hij duwde zachtjes verder tegen de versteende meningen, met die prachtige wendbaarheid van de pragmaticus, tot de oppositie het moest opgeven. De eiken staan er. Zo begeven rotsen het onder de langzame maar gestage kracht van stromend water.

Een jaar later begon de chef van de groenvoorziening in Kassel overal in Duitsland lezingen te geven over nieuwe principes voor het groen in de stad. Waarschijnlijk was Beuys niet gelukkig met een volgeling die wendbaarheid omzette in dogmatisme. Hadden we maar zo'n charlatan om in de verwaande politieke bureaucratie van Nederland huis te houden.

    • Rudi Fuchs