Bier

Acteurs in Nederland hebben de neiging om ook op de toneelvloer solidair met elkaar te zijn. Dat is heel begrijpelijk. Is het niet zo dat je dat in dit land welhaast moet zijn omdat niemand anders begrip opbrengt voor toneelspelen? Als je niet voldoende op je tellen past ben je je geld, je speelplek, je subsidie, je naam, je theater en je toekomst kwijt. Dus kruipen de toneelspelers, in mentale zin, op het toneel naar elkaar toe, om zich tegen de kwaadaardige buitenwereld te beschermen. Edoch, de personages die gespeeld worden doen bijna altijd het tegendeel. Die wijzen elkaar af, vermoorden elkaar of vertrappen de ander. In principe zijn het vijanden en in meer of mindere mate tonen ze dat of zouden dat willen doen. De acteurssolidariteit werkt vaak versluierend ten opzichte van datgene wat de personages graag willen laten zien.

Dit solidariteitsprobleem werd in de voorstellingen van The Family onder regie van Lodewijk de Boer op meesterlijke wijze opgelost. Onder andere in de manier waarop de twee broers hun bier aan elkaar en derden serveerden. Die handeling werd de eigenlijke herkenningsmelodie van de serie afleveringen. Na het blikje bier stevig geschud te hebben wordt het met een daverende klap op tafel gekwakt en vrijwel in dezelde beweging wordt met het lipje het blik opengetrokken. De inhoud bespuit de acteurs en de toeschouwers tot en met de eerste omloop, in gelijke mate. De Brakke Grond, volgepakt als bij de in die tijd gebruikelijke teach-in's, bezettingen en andere uitingen van demonstratieve solidariteit, gnuifde. De hardhandige manier waarop de leden van The Family met elkaar omsprongen werd, weliswaar op afstand, bemind en de gezinsleden werden op handen gedragen door het revolutionaire bourgeois-publiek.

Dit was in 1972. In 1968 was Towards a Poor Theatre uitgekomen. Dit boek was geschreven door de toenmalige internationale avantgarde-toneelgoeroe Grotowski. Deze Poolse regisseur leidde met mateloze bezetenheid acteurs op tot ascetisch heldendom. Nu hoort nooit iemand meer iets van hem en zijn acteurs zijn opgelost in mysterieuze zwijgzaamheid. Zijn theater kenmerkte zich door nachtmerrie-achtige beelden, vooral veroorzaakt door de tot op het bot getrainde, zeer fysiek optredende acteurs.

Ook Lodewijk de Boer had zijn 'poor theatre', maar dan wel heel anders. Ook in The Family veel fysiek geweld van de personages, ook diezelfde mateloze bezetenheid. Maar dit leidde niet tot heldendom. Integendeel. Lafaards, underdogs en burgerlijke a-socialen bevolkten het toneel. Geen religie of mystiek zoals bij Grotowski, maar de rontgenstraal gericht op menselijke hoogte. Lodewijk de Boer heeft het langer volgehouden.

    • Leonard Frank