Polen kiezen nog dit jaar nieuwe president

WARSCHAU, 20 sept. Polen kiest nog dit jaar een nieuwe president. In het begin van het voorjaar zullen de verkiezingen voor een nieuw parlement worden gehouden. Dat zei Bronislaw Geremek, de leider van de fractie van Solidariteit in het Poolse parlement, gisteren tijdens een persconferentie.

President Wojciech Jaruzelski maakte gisteren in een brief aan de Sejm de weg vrij voor de presidentsverkiezingen. Jaruzelski verzocht het parlement zijn ambtstermijn te verkorten 'om sociale onrust en onnodige emoties in het land te voorkomen'.

Enkele tientallen demonstranten van de rechts-nationalistische Confederatie voor een Onafhankelijk Polen (KPN), die het onmiddellijke aftreden van Jaruzelski eisten en daartoe gisteren overgingen tot een blokkade van zijn residentie, werden later op de dag gearresteerd. De agenten die de demonstranten wegsleepten werden uitgemaakt voor 'dienaren van de Sovjet-Unie'. Volgens Geremek zijn alle partijen in de Sejm het eens dat de presidentsverkiezingen nog dit jaar moeten plaatshebben. De Sejm begint vandaag besprekingen over een wijziging van de grondwet die daarvoor nodig is. Volgens de huidige grondwetsbepalingen wordt de president door het parlement aangewezen. Geremek liet doorschemeren dat Jaruzelski zelf het voorstel heeft gedaan om twee maanden na de wijziging van de grondwet af te treden. 'De machtswisseling moet plaatshebben volgens de bepalingen van de grondwet. De president die is gekozen door het parlement moet de macht overdragen aan de president die door het volk is gekozen', aldus Geremek. Dit betekent dat de verkiezingen eind november of begin december zullen worden gehouden.

Politieke waarnemers in Warschau wijzen erop dat Jaruzelski zeker zal aftreden voor 13 december, de dag waarop hij in 1981 de staat van beleg afkondigde. Vakbondsleider Lech Walesa heeft zich eerder deze week al kandidaat gesteld voor het presidentschap. Tegenstanders van Walesa oefenen op het ogenblik sterke druk uit op premier Mazowiecki om ook te kandideren.

Volgens Geremek is het niet mogelijk de verkiezingen voor een nieuw parlement en die voor een nieuwe president gelijktijdig te houden. 'Het parlement kan nog niet worden ontbonden omdat nog veel wetten die verband houden met de economische hervormingen moeten worden aangenomen.'

Bovendien zijn de partijen de meeste zijn nog in de fase van oprichting nog niet klaar voor een verkiezingscampagne. Geremek wil dat het huidige parlement, waarin de vroegere communisten en hun vroegere bondgenoten nog een meerderheid hebben, nog voor de verkiezingen van de lente een nieuwe grondwet aannemen. 'Het oude parlement heeft wellicht minder gezag', aldus Geremek, 'maar het nieuwe moet worden gekozen op basis van een democratische grondwet.'

Waarschijnlijk zal de nieuwe grondwet een kiesdrempel bevatten om politieke versplintering tegen te gaan. In de nieuwe grondwet zullen ook de competenties van de president worden omschreven. Lech Walesa pleit voor een president met veel bevoegdheden volgens Frans model. Geremek zei een parlementaire democratie voor te staan, met vooral een sterk parlement.

    • Derk-Jan Eppink