In luchtvaartkringen twijfel over blokkade

GENEVE, 20 sept. Een door de vijf permanente leden van de Veiligheidsraad voorgestelde resolutie over een luchtblokkade tegen Irak wekt grote verwarring in multilaterale luchtvaartkringen. 'Het roept vele vragen op, maar antwoorden blijven uit', zegt woordvoerder John Brindley van de IATA, de overkoepelende organisatie van 200 luchtvaartmaatschappijen. Hij betwijfelt vooral of de resolutie uitvoerbaar is. De waarde ervan lijkt uitsluitend symbolisch, als extra instrument om de druk op Saddam Hussein op te voeren, zo concluderen ook andere bronnen. 'Ik stel me voor dat Arabische landen in geen geval een deel van hun soevereiniteit zullen afstaan om inspecteurs, en in het bijzonder Westerse inspecteurs, toe te laten, die de lading controleren van Arabische vliegtuigen op de grond', zegt Brindley.

Hoe stellen de VN zich een luchtblokkade in de praktijk voor, zo vraagt ook de ICAO, de Internationale Organisatie voor de Burgerluchtvaart van de VN, zich af. Kunnen burgervliegtuigen die koers zetten richting Bagdad tot landen worden gedwongen? De ontwerp-resolutie voorziet alleen in het lossen van waarschuwingsschoten. Wel staan de VN lidstaten toe krachtens resolutie 665 van 25 augustus 'passende maatregelen' te nemen om het embargo af te dwingen. In hoeverre permitteert deze voor meer uitleg vatbare formulering de toepassing van geweld? Geeft een aanvullende resolutie tegen vliegtuigen de militaire piloten van de internationale strijdmacht in de Golf straks carte blanche? 'Hoe groot is het gevaar dat een trigger-happy vuurleider van, zeg maar, een Amerikaanse F-15 Eagle, na enkele waarschuwingsschoten waaraan geen gevolg wordt gegeven, zijn raketten afvuurt op bijvoorbeeld een Libisch vliegtuig?' Herinneringen aan het neerhalen van een Zuidkoreaanse Boeing 747 boven de Sovjet-Unie en het abusievelijk neerschieten door een Amerikaanse kruiser van een Iraanse Airbus, beide met honderden passagiers aan boord, blijven een schrikbeeld voor vele luchtvaartexperts. Zij zijn unaniem van mening dat een luchtblokkade de toch al gemakkelijk ontvlambare situatie in de Golf kan verergeren. IATA- en ICAO-woordvoerders voeren officieel aan dat hun organisaties geen mening hebben, en afhankelijk zijn van wat regeringen besluiten. Met andere woorden: zij zullen zich bij een luchtblokkade neerleggen, al gebeurt dat met tegenzin.

Even afwijzend als tegen het afdwingen van een VN-embargo in de lucht staan beide organisaties tegen de aankondiging van Bagdad dat Kuwait Airways, net als Iraqi Airways lid van IATA, niet langer bestaat. Kuwait Airways zelf heeft gisteren aangekondigd zijn overgebleven tien Boeings (van het type 767, 747 en 737) te zullen inzetten op internationale routes, opererend vanaf de luchthaven van Kairo in plaats van Koeweit-Stad. ICAO, met 160 lidstaten waaronder Irak en Koeweit, zal moeten uitmaken of Iraks overneming van Kuwait Airways aanvaardbaar is. In laatste instantie zal het ICAO het Internationale Hof van Justitie in Den Haag kunnen vragen hierover uitspraak te doen, net als over de vraag of Kuwait Airways gerechtigd is met Kairo als standplaats nog langer die naam te voeren.

    • Willem Offenberg