DE NIEUWE VORMGEVING VAN VRIJ NEDERLAND EN HP/DE TIJD; Hutspot om lawaai te maken

Heel vroeger waren auto's een optelsom van onderdelen volgens een bepaald bouwplan. Spatborden, koplampen, reservewiel, enzovoort, werden aan de basisconstructie vastgeschroefd of geklonken. Met de ontwikkeling van de techniek zien we dat de verschillende onderdelen worden geintegreerd; dat is economischer en geeft de mogelijkheid het model te stroomlijnen.

Is zoiets ook bij de nieuwe Vrij Nederland aan de hand? De uitgever adverteert met het motto 'Van drie naar een', waarmee bedoeld wordt dat de drie onderdelen krant, boekenbijlage en kleurenbijlage opgaan in een geheel.

Hier is niet sprake van een nieuwe technische ontwikkeling waardoor alles handig in e en pakket komt: hier zijn zuiver economische motieven in het spel. VN moet afslanken en efficienter worden geproduceerd. Dat wordt gedicteerd door oplagecijfers en advertentieomzetten.

Toch blijft de vraag waarom de nieuwe VN er uitziet zoals hij er nu uitziet. Het formaat (28,5 bij 36,5 cm) en papier doen denken aan bepaalde 'life style' tijdschriften als Interview en Rolling Stone, en ook aan promotiebladen van Mexx-mode of Esprit, maar die bladen zijn groter. Ook is er wat formaat betreft geen relatie met de oude VN: de nieuwe is iets groter dan de kleurenbijlage en iets kleiner dan de boekenbijlage en een dubbelgevouwen VN-krant oude stijl. Alleen het Franse dagblad Liberation is even groot, maar dat heeft een mindere kwaliteit papier en mist de drie nietjes in de rug. De offset-persen van Brouwer in Delft waar VN gedrukt wordt, zullen bijgedragen hebben aan de keuze van dit formaat.

Heel opvallend is de omslag: slechts een hutspot van teksten gezet in de twee kopletter-typen Franklin Gothic en Clarendon bold condensed, en een nogal willekeurig kleurgebruik, dat alleen bedoeld lijkt om lawaai te maken, maar bijvoorbeeld niet de scheiding tussen de oude onderdelen aangeeft. Voor het hele nummer is een papiersoort gebruikt. Binnenin is nauwelijks iets terug te vinden van drie onderdelen 'krant, kleur, boeken'. Engelse en vooral Amerikaanse bladen hebben steeds meer de gewoonte om bij de krant allerhande drukwerk van afwijkende formaten en vormen te voegen. Als je het hele pakket niet met beide handen vasthoudt valt het uit elkaar, meestal op ongelegen momenten. Die extra's kleurenmagazines, stripbladen, auto-, meubel- en reisbijlagen zijn bedoeld als snoepje van de week voor de lezer en als fuik voor de adverteerder. Maar redactioneel zijn ze fremdkorper en geven een flinke hoeveelheid informatievervuiling waar je zelden wijzer van wordt. Daarom is dat losse drukwerk niet geschikt om in het kopblad op te nemen. Dat gold wel voor de extra's van VN. Dus alle reden om enthousiast te zijn voor de actie 'Van drie naar een'. Die drie onderdelen werden altijd nadrukkelijk aangeprezen als reden om het blad aan te schaffen. Nu ze geintegreerd zijn in een blad, hadden ze met vormtechnische middelen eenvoudig herkenbaar gemaakt kunnen worden: door wisselend papiergebruik, afwijkende typografie en lay out. Dit was het moment om losse spatborden en koplampen in een keer uit de mallen te laten komen. Nu heeft de actie van VN nog meer het karakter gekregen van 'a poor man's solution'. Er is een tijd geweest dat het VN voor de wind ging en het produkt niet aangeprezen hoefde te worden, zo leek het. De voorpagina was een toonbeeld van rust, de inhoudsopgave noemde bescheiden de onderwerpen, en nog was er ruimte voor twee gedegen artikelen. Het had een bijlage van een dagblad kunnen zijn. Goede wijn behoeft geen krans, of iets dergelijks, zal de redactie gedacht hebben. Die miskenning van het nut van een goede promotie, zal ongetwijfeld meegeholpen hebben aan de afkalving van het lezersbestand.

Het beeld van de voorpagina van de nieuwe VN staat haaks op de zelfingenomen houding van jaren geleden. Het nummer van 8 september (eerste nieuwe stijl) bevat alleen verwijzingen naar de interessante inhoud: losse teksten en citaten van verschillende grootte, zonder paginaverwijzing.

Er is kennelijk gekozen voor een typografische lay out, zonder beeldmateriaal. In het nummer van 15 september wordt daar echter weer mee gebroken en verschijnen twee kleine foto's waarvan een in volkleur en de andere met een steunkleur; geen van tweeen hebben enig overwicht op de pagina. En dat geldt eigenlijk voor alle elementen, ze vechten om voorrang maar geen enkele wint. De titel met de grootste kop levert strijd met het logo van VN (begin jaren '70 ontworpen door Karst L. Zwart) en ook hier is de uitslag onbeslist. Een diapositief blok tekst dat begint met het woord 'actueel' is slecht leesbaar. Op de wijze van ordening en compositie krijg ik geen goed zicht, het is een rommeltje. Typografisch is de voorpagina een gedrocht, het idee van een pagina zonder beeldmateriaal lijkt mij echter wel levensvatbaar.

Over het binnenwerk valt weinig opzienbarends te melden. Er ligt geen duidelijk nieuwe basisontwerp aan ten grondslag, zoals bij de oude krant van VN, een ontwerp van Guus Ros uit 1974 dat al die tijd goed gewerkt heeft, werkbaar was en VN samen met de smalle Clarendon kopletter een karakteristiek beeld gaf. Jammer van de gemiste kans.

Een andere gemiste kans had ik bij het samengaan van HP en De Tijd. Het eerste nummer in de samengestelde vorm maakt een vermoeide indruk: de beeldredactie, de typografie, de kleuren. Een beetje HP, een beetje De Tijd. Zou niemand eraan hebben gedacht met een nieuw concept te beginnen? Was men bang om niet herkend te worden? Waarom is er niet een ontwerper bij geroepen? Het is of de oude HP en De Tijd door een roerzeef gehaald zijn: ziedaar het beeld van het eerste nummer van HP/De Tijd. Een frisse start zie je er niet aan af.