Cuba: ossen in plaats van tractoren

ROTTERDAM, 20 sept. Een nieuw beroep op de revolutionaire opofferingsgezindheid van de Cubanen is onvermijdelijk, maakte president Fidel Castro deze maand bij herhaling duidelijk. Volgens 'el lider maximo' staat Cuba voor 'het moeilijkste moment' sinds het begin van de revolutie in 1959. Moeilijk betekent bijvoorbeeld dat de Cubanen de auto, of vaker nog de bus, moeten laten staan en zich op de fiets zullen moeten verplaatsen. Cuba gaat 200.000 fietsen importeren terwijl over de invoer van nog eens een half miljoen tweewielers, op twaalf miljoen inwoners, wordt onderhandeld.

Aanleiding voor de 'fietsrage' is een acuut tekort aan olie, veroorzaakt door achterblijvende leveranties van de Sovjet-Unie, die Cuba bijna volledig voorzag in de oliebehoefte van jaarlijks dertien miljoen ton. Moskou had al aangekondigd geleidelijk van de gesubsidieerde olieleveranties af te willen. Dat voornemen wordt nu in daden omgezet, mede omdat de Sovjet-Unie door de Golf-crisis elders een veel hogere prijs kan vragen.

Suggesties dat Cuba een deel van de ingevoerde olie zelf doorverkoopt zijn door Castro afgedaan als 'een leugen'.

Berichten in de Sovjet-pers dat de achterstand in de olieleveranties een half miljoen ton bedraagt zijn volgens Castro 'een nog grotere leugen'.

Het tekort zou nu al twee miljoen ton bedragen.

Noodmaatregelen blijven geboden, zelfs als de berichten juist zijn dat Cuba nu olie uit Irak importeert. Boeren kregen deze maand de opdracht hun tractoren te laten staan en de ossen weer voor de ploegen te spannen. Bedrijven moeten voortaan met 50 procent minder olie toe en particuliere autobezitters krijgen per oktober nog slechts de helft van hun oude benzinerantsoen; 35 tot maximaal 80 liter voor drie maanden. Verschillende bouwprogramma's worden stilgelegd en de belangrijke Ernesto Che Guevara nikkelfabriek, die zeer veel energie gebruikt, wordt tijdelijk gesloten.

Waarschijnlijk is dit nog maar het begin. Eind dit jaar loopt een vijf-jarige handelsovereenkomst met de Sovjet-Unie af en Moskou heeft gezegd dat een nieuw akkoord 'efficienter' moet zijn. Zeventig procent van de Cubaanse invoer is nu nog afkomstig uit de Sovjet-Unie. Haperingen in die handelsstroom leiden direct tot problemen: eerder dit jaar ging ook brood op de bon toen de Sovjet-Unie niet de verhoopte hoeveelheid graan leverde. De tekorten worden nog nijpender door het wegvallen van andere handelspartners. De handel met oude bondgenoten als de DDR en Tsjechoslowakije, beide ooit goed voor een kleine tien procent van de Cubaanse handel, ligt vrijwel stil. Hongarije is uit de gratie sinds het land commerciele prijzen ging vragen voor busonderdelen die het voorheen tegen een vriendenprijs leverde. Het is niet ongewoon dat passagiers nu een tot twee uur moeten wachten voordat een Ikarus-bus komt voorrijden.

Gebrek aan harde valuta maakt het moeilijk de tekorten, vooral die aan olie, op te vangen. Bij Westerse crediteuren hoeft Havana niet meer aan te kloppen sinds ze de aflossing van haar buitenlandse schuld, 6,2 miljard dollar in het Westen, staakte. De Cubaanse regering streeft nu naar grotere zelfvoorziening en zoekt nieuwe leveranciers die geen harde valuta verlangen.

China is de nieuwe handelspartner, en volgens diplomaten de vermoedelijke leverancier van de honderdduizenden fietsen. Ruim een jaar geleden was China slechts Cuba's tiende handelspartner, nu is de Volksrepubliek na de Sovjet-Unie het belangrijkst. Beijing gaf Cuba onlangs een rente-vrije lening waarvan de hoogte geheim wordt gehouden. Aan grotere zelfvoorziening op energiegebied wordt gewerkt. Cuba beschikt over olievelden maar de slechte kwaliteit van de olie maakt raffinage moeilijk en kostbaar. De eigen olieproduktie is nog geen tien procent van de totale olie-invoer. Voor de exploratie van nieuwe off-shore olievelden, waarvan de olie van betere kwaliteit is, heeft Havana de hulp ingeroepen van Westerse oliemaatschappijen.

Als 'zusternatie' Sovjet-Unie zijn kameraden nog meer in de steek laat, kan kernenergie in het scenario van Havana mogelijk een volledige ineenstorting van de economie voorkomen. Onlangs bezocht Castro's zoon als hoofd van een Cubaanse delegatie Mexico waar hij zich liet informeren over het functioneren van de ene Mexicaanse kerncentrale. Op Cuba staat bij Cienfuegos een kerncentrale in de startbeugels.