China en Vietnam, toenadering van orthodoxe staten

ROTTERDAM, 20 sept. In Ho-Chi-Minh-stad, het vroegere Saigon, staat een groot oorlogsmuseum. Het is niet, zoals men zou vermoeden, in zijn geheel gewijd aan de dertigjarige Vietnam-oorlog, ten minste een derde deel van de geexposeerde gruwelijke foto's met onderschrift heeft betrekking op de kortstondige Chinese inval in het noorden van Vietnam, voorjaar 1979. Voor het communistische bewind van Vietnam was zeventien dagen 'Chinese les' even pestilent en verwerpelijk als drie decennia Franse en Amerikaanse interventie. China en Vietnam, twee gezworen vijanden, die slechts op enkele momenten in de geschiedenis elkaar het hof maakten. Zo'n moment is weer aangebroken. Een vredesregeling over hun laatste belangrijke twistpunt Cambodja is nabij. Peking en Hanoi zijn in dialoog over nieuwe vriendschap; twee regimes van oude mannen die een gemeenschappelijke orthodox-communistische lijn volgen.

De Vietnamese partijleider Nguyen Van Linh, premier Do Muoi en de vroegere premier Pham Van Dong brachten begin deze maand een bezoek aan Peking om te praten over het ontdooien van de sinds de grensoorlog van '79 sterk bekoelde relaties met Peking. Aan de reis werd in eerste instantie geen ruchtbaarheid even, alsof beide landen bang waren te worden aangezien voor de toegevende partij. Gisteren reisde vice-premier generaal Vo Nguyen Giap, Vietnams militaire brein achter de guerrillaoorlog tegen de Fransen en de Amerikanen, wel in alle openheid naar China. Giap, die zaterdag de opening van de Aziatische Spelen zal bijwonen, zei dat de betrekkingen 'volgens de wens van het Vietnamese en het Chinese volk spoedig zullen worden genormaliseerd'. Een delegatie van 109 Vietnamese sportlieden passeerde maandag al de grens met China, de eerste maal sinds 11 jaar dat sprake was van grensverkeer. Functionarissen uit de twee landen vierden de opening van de grens voor de gelegenheid omgedoopt tot 'Poort van de Vriendschap' met toespraken en marsmuziek. Achter de schone schijn van vriendschap schuilt de bittere noodzaak van toenadering tussen twee regionale mogendheden die sinds mensenheugenis, willekeurig welke politieke wind er waaide, als Schieringers en Vetkopers naast elkaar hebben geleefd.

Machtsvacuum

De Chinese keizers vielen het zuidelijke buurland met grote regelmaat binnen en heersten gedurende lange aaneengesloten periodes in Vietnam. De Chinezen duldden de Vietnamezen zolang ze niet te sterk werden. Voor Mao Zedong de Volksrepubliek China uitriep (1949) had Ho Chi Minh in september 1945 al geprofiteerd van het ontstane machtsvacuum in Indo-China. De Japanners waren verslagen en verdreven, de Franse koloniale heerschappij nog niet hersteld en de Amerikanen zagen de Vietnamese nationalisten nog niet als de vervaarlijke communisten Ho kreeg in de lente van '45 zelfs logistieke steun van het Amerikaanse leger tegen de Japanners.

In de jaren vijftig, zestig en zeventig baseerde Ho zijn guerrillastrijd op Mao's permanente oorlog, die inmiddels succes had gehad. China stond Noord-Vietnam en de Vietcong nu militair en financieel ter zijde om de 'draak van het imperialisme' uit te drijven.

De laatste troepen van het pro-Amerikaanse Zuidvietnamese bewind van Nguyen Van Thieu waren in 1975 amper op de knieen gedwongen of de Chinese liefde voor Vietnam bekoelde. De Chinese machthebbers keken met argusogen naar de spieren van het buurleger dat, ondanks de grote oorlogsverwoestingen, van Vietnam een machtige staat hadden gemaakt te machtig vonden de Chinezen.

Aloude grensconflicten laaiden weer op. Toen China van de Vietnamezen ook nog eiste dat ze nauwe relaties zouden onderhouden met de pro-Chinese Cambodjaanse leider Pol Pot, die Vietnam zeer vijandig gezind was, sloegen in Hanoi en Peking de stoppen door.

Eerst maakte Vietnam eind 1978 met een blitzkrieg een einde aan Pol Pots Rode-Khmerbewind, waarna Deng Xiaoping het Volksbevrijdingsleger over de grens stuurde om de Vietnamezen een 'lesje' te leren. In Chinese ogen was de bezetting van Cambodja een exponent van de Vietnamese expansiedrift, die koste wat kost moest worden ingetoomd. Het Chinese leger van 100.000 man trok zich na tweeeneenhalve week terug uit Vietnam, niet zonder zware verliezen. De twee partijen vochten ten koste van duizenden doden een bittere strijd uit.

Peking werd de grote pleitbezorger van het verdreven Rode-Khmerbewind, daarin gesteund door de Verenigde Naties die de Vietnamese interventie veroordeelden en Pol Pot op de VN-zetel lieten zitten. Het totstandkomen van een verzetscoalitie van de Rode Khmer, prins Norodom Sihanouk en ex-premier Son Sann, in 1982, vergemakkelijkte de internationale bereidheid stelling te nemen tegen Vietnam.

De isolatie in de regio was bijna compleet, de niet-communistische landen van Zuidoost-Azie boycotten Vietnam, dat zich volledig ging verlaten op de Sovjet-Unie, wat de woede van China alleen nog maar vergrootte.

Orthodoxie

Een jaar geleden trok Vietnam, op instigatie van Moskou, zich terug uit Cambodja, waarmee een belangrijke hindernis voor een oplossing van het Cambodjaanse conflict en een Chinees-Vietnamese toenadering was genomen. De Cambodjaanse vrede is nog niet getekend, maar de voorgestelde regeling van de VN biedt voor het eerst in jaren uitzicht op een oplossing.[De eerste gezamenlijke bijeenkomst van de vier Cambodjaanse partijen in de zogenoemde Hoge Nationale Raad eindigde gisteren niettemin in een conflict over het voorzitterschap.]Indien China en Vietnam hun handen aftrekken van Cambodja, blijft er van de huidige bilaterale meningsverschillen weinig over. De omwenteling van de afgelopen jaren in de communistische wereld is voorbijgegaan aan het Verre Oosten geen openheid, geen hervormingen of zich terugtrekkende oligarchen. Het Oosteuropese revolutiejaar 1989 had op de twee Oosterse communistische staten eerder een averechtse uitwerking. De oude mannen-regimes in Vietnam en China groeven zich nog eens extra diep in en lieten niet na hun afschuw over de val van het 'Europese communisme' te uiten. Een gemeenschappelijke tegenstander, het oprukkende rot van het communisme, bracht de gezworen vijanden tot elkaar.

    • Lolke van der Heide