Algemene kritiek op geplande bezuiniging stadsvernieuwing

UTRECHT, 20 sept. Ja, naar 'goeie, constructieve ideeen' wil hij altijd wel luisteren, liet staatssecretaris Heerma gisteren in de wandelgangen van het Utrechtse Jaarbeursgebouw weten. Kan de bezuiniging op de stadsvernieuwing dus nog ongedaan worden gemaakt? Daar hoor je de staatssecretaris van volkshuisvesting geen ja op zeggen. Trouwens ook geen nee. Maar voorlopig denkt hij dat de vier wethouders die in de grote steden de stadsvernieuwing behartigen en afgelopen vrijdag op het ministerie langskwamen, zich maar tot de Tweede Kamer moeten wenden. De volksvertegenwoordiging heeft tenslotte het budgetrecht.

Er circuleren wel wat ideetjes om de korting van 43,1 miljoen gulden op het stadsvernieuwingsfonds, die afgelopen dinsdag officieel werd aangekondigd, van alternatieven te voorzien. Nu het met de verkoop van premiekoopwoningen toch niet meer zo vlot verloopt, zou de staatssecretaris daarop kunnen besparen. Door bijdragen van het departement aan de stadsvernieuwing over meer jaren te spreiden zou de pijn ook kunnen worden verzacht. Het lijken vooralsnog geen suggesties die Heerma, toch al niet voorzien van de eigenschappen van een rietstengel, over de streep kunnen trekken. Zeker van begrotingstechnische foefjes moeten het departement in Zoetermeer niet zoveel hebben. De parlementaire enquete bouwsubsidies ligt nog vers in het geheugen en met Heerma is de ambtelijke top niet voor niets zo trots op de goedkeurende accountantsverklaring waarvan de vorige begroting veel vlotter dan voorheen is voorzien.

Maar dat juist een kabinet dat sociale vernieuwing hoog in het vaandel zegt te voeren, snijdt in de uitgaven voor een essentieel onderdeel daarvan, de stadsvernieuwing, heeft veel bevreemding gewekt. Al relativeert Heerma de cijfers. Zijn departement vermindert de subsidie eenmalig met 30 miljoen, maar structureel met maar 12 miljoen (WVC heeft verder de bijdrage gehalveerd tot 13 miljoen). Is dat nu zo veel op een totaal van uitgaven aan stadsvernieuwing van 1245 miljoen in 1991? 'Van een zeer langjarig proces wordt het tempo iets vertraagd', zegt hij zelf. 'Het betekent voor steden dat ze hier en daar een grondaankoop moeten uitstellen.' Maar toch, de steden, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, de koepels van woningbouwverenigingen, organisaties die lang niet altijd samen in het zelfde koor willen zingen, zijn nu unaniem in hun kritiek. Door bezuiniging op de stadsvernieuwing komt een van de pijlers onder het sociale vernieuwingsbeleid, de kwaliteit van de dagelijkse leefomgeving, op drijfzand te staan. Zo verwoordde directeur N. van Velzen van de Nationale Woningraad (NWR) gisteren de gevoelens.

Van Velzen en anderen spraken een duizendkoppig publiek toe. Het congres in de Jaarbeurs, gewijd aan het thema 'sociale vernieuwing in de volkshuisvesting', bleek volop in de belangstelling te staan. Althans bij ambtenaren, bestuursleden van woningbouwverenigingen en andere insiders. Het motto van het congres was letterlijk: 'Niet praten maar doen!' Het congres duurde de hele dag.

Sociale vernieuwing is niet op de laatste plaats bestuurlijke vernieuwing. Het was staatssecretaris Heerma zelf die als eerste deze voorzet gaf. Van Velzen mocht dat graag onderstrepen. 'De bestuurlijke cultuur dat men in Den Haag en Zoetermeer wel denkt te weten hoe het moet' is volgens de NWR-directeur een bedreiging voor de sociale vernieuwing, net als 'het woud van regelgeving'.

Dat het rijk met de gemeenten convenanten sluit en bevoegdheden overdraagt, zegt hem niets. 'Ik ben niet zo kapot van die convenanten. Daar worden andere partijen ongevraagd aan gebonden. Die afspraken worden woningcorporaties en bewoners opgelegd.' Laat de woningcorporaties als trekker van de sociale vernieuwing fungeren, suggereerde Van Velzen, en geef ze de subsidie rechtstreeks, zonder tussenkomst van de gemeente. Verrassenderwijs zei burgemeester G. Ph. Brokx van Tilburg als vertegenwoordiger van de lokale overheid zo'n 'risico' best aan te durven. 'Laat de corporaties het maar bewijzen.'

De ex-staatssecretaris van volkshuisvesting, uit de landelijke politiek verdwenen omdat hij regels wat al te ruimhartig had gehanteerd, vroeg zich af: 'Zijn we niet volslagen dolgedraaid met de regelgeving? Je kunt het beleidmakers eigenlijk niet kwalijk nemen dat ze zich niet aan de regels houden.'

Waarom, stelde Brokx verder, kan Philips een half miljard overheidssubsidie in een project steken en achteraf zeggen dat het niet zo is geslaagd en moet in de volkshuisvesting alles tot op 100 gulden worden verantwoord? Intussen loopt de term sociale vernieuwing het gevaar een toverformule te worden, had Van Velzen geconstateerd. Op een dag hoorde hij minister d'Ancona over problemen in de amateursport en een ambtenaar van Justitie over kleine criminaliteit beweren: dat pakken we met sociale vernieuwing aan. Maar, herhaalde de NWR-directeur, om te beginnen moet de stadsvernieuwing niet worden vertraagd, maar versneld. 'Je hebt weinig aan goeie buren als je in een slechte woning woont'.

En, er moest dus niet te veel worden gepraat. 'Anders discussieer je over het zwemvest, terwijl de drenkeling verzuipt.'