Vita en Harold: portret van een bijzonder huwelijk

In 1913 trouwde Vita Sackville- West met Harold Nicholson en vijf jaar laterwas er geen huwelijk in Engeland dat drukker werd besproken. Vita was dedochter van een Engelse baron en een half-Engelse, half-Spaanse moeder.

Harold was een jong en veelbelovend diplomaat. Vita werd sterkeraangetrokken door vrouwen dan door mannen, Harold alleen doormannen. In de eerste jaren ontwikkelde het huwelijk zich zondergrote drama's. Er werden twee kinderen geboren, Ben, de laterekunsthistoricus, en Nigel, die zeventien jaar geleden grote opschuddingveroorzaakte met Portait of a marriage waarin hij op grond van stukjesautobiografie van Vita en een aantal brieven het huwelijk van zijnouders beschreef en analyseerde. Van dat boek heeft Penelope Mortimer(bekend door haar amusante huwelijksroman The pumpkin eater) eenfilmbewerking gemaakt die nu in vier delen door de BBC wordtuitgezonden.

De grote schok in het huwelijk van Vita en Harold was de verschijning van Violet Keppel. Vita en Violet kenden elkaar allang zonder dat ze emotioneel sterk aan elkaar waren gebonden. In 1918 vlamde de vriendschap vrij plotseling op tot een hartstocht waar geen van beiden weerstand aan kon bieden. Violet trad daarbij op als de verleidster zo stelde Nigel Nicholson het tenminste maar in passie gaf Vita haar niets toe. Wel stond ze verscheurd tussen de liefde voor Harold en de aantrekkingskracht van Violet. Vita en Violet gingen samen naar Parijs en later naar Monte Carlo waar ze zich veel in cafes en bij het toneel lieten zien. Vita verkleedde zich dan als man en liet zich door Violet Julian noemen. Zo vrij had ze zich nog nooit gevoeld, schreef ze, en het gaf haar enorme voldoening dat niemand ooit door haar maskerade heen keek.

Tussen de bedrijven door trouwde Violet met Denys Trefusis, die geen raad wist met haar lesbische geaardheid en heen en weer geslingerd werd tussen grote woede en diepe depressie. Harold schijnt op dit alles met veel begrip en een uiterlijk stoicisme gereageerd te hebben. Hij was dan ook geen gepassioneerd man, zei hij zelf, en lichamelijke liefde betekende voor hem heel weinig: niet meer dan 'een snel museumbezoek tussen twee treinen door'. Dat het huwelijk de liefdesstorm van Vita en Violet heeft overleefd, was dan ook voor een zeer groot deel aan hem te danken. Ook al had Vita later nog andere verhoudingen, met Virginia Woolf bijvoorbeeld, het huwelijk met Harold bleef onaangetast, gebaseerd als het was, schrijft Nicolson, op wederzijds respect, blijvende genegenheid en een gelijk besef van waarden.

Een zo hevige liefdesgeschiedenis loopt bij verfilming altijd het gevaar een voetval voor de voyeur te maken of te ontaarden in exhibitionisme. Vooral Nigel Nicolson was daar bang voor en hij protesteerde al bij voorbaat. De producer, Colin Tucker, heeft naar hem geluisterd en de klip met succes weten te omzeilen door de hartstocht te laten uitkomen in blik en gebaar en geklede omhelzingen en de bedscenes een lyrische toon te geven in plaats van een gepassioneerde.

Toch is Nicolson danig ontstemd. De film geeft niet een 'portret van een huwelijk' heeft hij laten weten, maar een 'portret van een affaire'. Hij vergeet dan even dat ook in zijn boek die 'affaire' wel degelijk centraal staat. Ook zijn de lesbische scenes hem nog veel te expliciet. De film gaat inderdaad heel wat verder dan zijn eigen, opvallend kuis geschreven boek dat alles uit de weg gaat wat op fysieke liefde zou kunnen wijzen. Aan controverse is dus nu al geen gebrek en Portrait of a marriage is een serie waar nog lang over gepraat zal worden. Het is te hopen dat de buitengewoon indrukwekkende prestaties van Janet McTeer als Vita en Cathryn Harrison als Violet daarbij niet op de achtergrond raken. Portrait of a marriage, BBC 2, 22.25 - 23.20 uur