Ryzjkov weigert elke medewerking aan radicalehervormingen

MOSKOU, 19 sept. Premier Nikolaj Ryzjkov van de Sovjet-Unie is niet bereid het radicale economische programma uit te voeren dat de Opperste Sovjet deze week bespreekt. Mocht het parlement kiezen voor het 'vijfhonderd dagen-plan' van de econoom Stanislav Sjatalin of het amper daarvan afwijkende alternatief van diens collega Abel Aganbegjan, dat bij wijze van compromis is opgesteld door president Michail Gorbatsjov, dan treedt de premier af.

Ryzjkov liet gisteren weten voor geen van beide plannen verantwoordelijkheid te kunnen dragen. 'Ik wil alleen beleid voeren waarin ik geloof. Elk ander plan zal ik niet uitvoeren', aldus de premier. Hij wond er geen doekjes om dat hij zich nu tegenover president Gorbatsjov voelt staan.

Ryzjkov zei vooral politieke bezwaren te hebben tegen de plannen van Sjatalin en Aganbegjan. Die gaan uit van een privatisering van het staatseigendom, een drastische terugdringing van het financieringstekort en een langzame liberalisering van de prijzen. Het verschil tussen beide plannen schuilt in de waardering die ze hebben voor de positie van de centrale unie. Sjatalin wil zoveel mogelijk delegeren aan de deelrepublieken. Aganbegjan ziet nog een grotere rol voor de federatie weggelegd. Volgens Ryzjkov overschatten beide economen de mogelijkheden van de staat om de sociale omstandigheden (de prijsontwikkeling en werkgelegenheid) nog in de hand te houden. 'Ik ken de situatie in het land. Als ik niet zoveel informatie zou hebben, zou ik ze ook geloven. Maar als de prijzen komend jaar stijgen, niet met tien of twintig procent maar met een veelvoud daarvan, is het te laat.' Omgekeerd werd de positie van Ryzjkov gisteren zelf ook weer ter discussie gebracht. Buiten de Opperste Sovjet wordt al langer gezegd dat de premier, met zijn kennis en greep op de overheidsbureaucratie, elk afwijkend plan kan tegenwerken. De afgevaardigde Anatoli Sobtsjak, jurist en burgemeester van Leningrad, verweet de premier zich niet te hebben gehouden aan zijn belofte voor het zomerreces met Gorbatsjov, Boris Jeltsin, de president van Rusland en zijn Russische collega Ivan Silajev een plan aan de Opperste Sovjet voor te leggen. Terloops hekelde hij ook de privileges (inkomen, buitenhuisjes en auto's) waarover politici in de Sovjet-Unie beschikken. In de zaal brak daarop een groot rumoer uit. Dat is op zich vrij gebruikelijk geworden, zij het dat parlementsvoorzitter Anatoli Loekjanov dit keer grotere moeite had de parlementariers tot bedaren te brengen.