Huivering gaat door Italie na nieuwe golf mafia-moorden

ROME, 19 sept. Andrea Esposito was een van die behendige Napolitaanse jongetjes die voor een paar centen allerlei klusjes op de markt opknapten. Zijn taak was het om dampende kopjes caffe rond te brengen bij de kooplui op de groenten- en fruitmarkt van Casoria, en hoewel hij nog maar twaalf jaar was, altijd was hij present als de bar van zijn baas om half vijf 's ochtends openging.

Zaterdag werd hem dat noodlottig. De bar was nog maar net open of twee mannen stormden binnen en schoten de man achter de kassa neer, de 24-jarige Antonio Franzese, een van de eigenaars van de bar. Ze lieten hem voor dood achter, met vijf kogels in zijn lichaam. Andrea en de barman kropen weg, maar de moordenaars wilden geen risico lopen met eventuele getuigen: twee kogels voor de barman, twee voor Andrea, en een 'genadeschot' met de loop van het pistool tegen de nek. Antonio vecht op de intensive care van het ziekenhuis voor zijn leven. Zijn drie jaar oudere broer Stefano, het waarschijnlijke doelwit van de aanslag omdat hij goede maatjes is met de plaatselijke camorra-boss, zint op wraak. En twee families lopen huilend achter een kist aan, vragend naar het waarom van dit brute geweld. Moordaanslagen zijn nauwelijks nog nieuws in Italie, zeker niet in het zuiden, maar af en toe gaat er een huivering door het land als het dodental snel oploopt en als de slachtoffers erg jong zijn. Drie dagen eerder was in Napels ook al een jongetje van acht, tegelijk met zijn vader, doodgeschoten. Zaterdag werden in Calabrie, in het uiterste zuiden van de Italiaanse laars, drie mensen vermoord. En eergisteren vielen bij twee aanslagen, opnieuw in Calabrie, twee doden. In Napels zijn dit jaar al meer dan 150 mensen gedood. In Calabrie gaat het er nog bloediger aan toe, daar zijn al bijna 220 doden gevallen. Calabrie, de teen van de Italiaanse laars, heeft zich in hoog tempo tot de gevaarlijkste streek van Italie ontwikkeld, ook al is de plaatselijke mafia, de 'ndrangheta, het minst bekend. De echte mafia, die op Sicilie, heeft zo'n sterke greep op de samenleving dat daar minder waarschuwingen en onderlinge afrekeningen nodig zijn. In Napels en omgeving is het aantal moorden door de camorra, de plaatselijke variant, sterk gestegen omdat er geen alles en iedereen overheersende bende meer is. Maar het echte Wilde Westen, met de wetteloosheid die daarbij hoort, is Calabrie.

Noodkreten

De moorden van de afgelopen dagen zijn aanleiding voor allerlei noodkreten. Rechters en politie-agenten roepen vertwijfeld dat zij te weinig mensen hebben om de strijd serieus aan te pakken: vrijwel nooit wordt er iemand gearresteerd. Volgens de jongste cijfers van het Istat, het Italiaanse bureau voor de statistiek, is het percentage van de moorden waarvan de dader onbekend is, tussen 1970 en 1987 gestegen van 12,7 procent naar bijna vijftig procent, met uitschieters naar zeventig, tachtig procent in de meest gewelddadige regio's. Een paar maanden geleden zijn er bijvoorbeeld extra politie-eenheden naar het uiterste zuiden van Calabrie gestuurd, naar de regio Aspromonte, een onherbergzaam gebied dat een natuurlijke voedingsbodem en vluchtplaats vormt voor de mafia. 's Ochtends gaan de agenten trouw op pad, om te patrouilleren. Maar 's middags hebben ze hun uren gemaakt en dan zijn er geen vervangers.

Het hoofd van de Italiaanse politie, Vincenzo Parisi, gaf een paar dagen geleden de schuld aan de rechters. Hij zei dat duizenden verdachte mafiosi op vrije voeten moeten worden gesteld omdat de rechters er niet in slagen de aanklacht rond te krijgen voordat de termijn van het voorarrest is afgelopen. De politie arresteert, de rechter spreekt vrij, aldus Parisi. Hierop hebben de rechters gisteren woedend gereageerd. Raffaele Bertoni, de president van de Nationale vereniging van rechters, zei dat gearresteerden inderdaad snel vrijuit gaan. 'Maar dat is niet de schuld van de rechter', zei Bertoni. 'Deze beperkt zich ertoe de verkregen bewijzen te toetsen en de wet toe te passen. Als de eerste niet overtuigend zijn en de tweede erg veel toestaat, dan wil dat zeggen dat er dringend normatieve oplossingen nodig zijn.'

Met andere woorden: wetgever, maak maar andere wetten en zorg er maar voor dat de verschillende politiekorpsen en mafiabestrijders beter met elkaar kunnen samenwerken. Het is een oude klacht van de rechters, iets wat ze al jaren roepen, zonder dat er veel gebeurt.

Sommigen leggen het hoofd daarom maar in de schoot. In het stadje Locri bijvoorbeeld, een berucht broeinest van ontvoerders, afpersers en drugshandelaars, werden enige tijd geleden de vijf plaatselijke rechters herbenoemd, en door een toeval waren het allemaal vrouwen. Dit leidde indertijd tot smakelijke krantekoppen over vrouwen die de strijd aanbinden tegen de 'ndrangheta. Nu melden de koppen dat de vrouwen op de loop gaan voor de 'ndrangheta: vier van de vijf rechters hebben overplaatsing gevraagd omdat ze vinden dat hun werk in Locri geen zin heeft of omdat ze zich bedreigd voelen.

Mitrailleurs

Hoe machtig de mafia in Locri zich voelt, bleek eerder deze maand toen het gebouw waar de gemeenteraad vergaderde onder vuur werd genomen met mitrailleurs. In het zuiden is de overheid de grote geldbron, bij gebrek aan bedrijven, en de georganiseerde misdaad, of die nu mafia, camorra of 'ndrangheta heet, laat keer op keer weten dat zij haar deel daarvan opeist. De politieke reacties op deze nieuwe golf van moordaanslagen zijn voorspelbaar. Sommigen praten over een noodtoestand, anderen willen de politie meer macht geven, weer anderen roepen dat de staat nu de ontwikkeling van het zuiden ter hand moet nemen om de mafia haar voedingsbodem te ontnemen. Maar veel politici draaien hun reactie af zoals zij elders het Onze Vader opzeggen: automatisch, zich tot niets verplicht voelend, en met hun gedachten ergens anders.

Politiecommandant Vincenzo Parisi gebruikte vrijdagavond de televisie om de burgers op te roepen tot samenwerking tegen de golf van moorden. Alleen door samenwerking met de staat kun je voorkomen dat je wordt gedood door de mafia, was zijn boodschap.

Een rechter uit Reggio Calabria vatte samen wat veel mensen in het zuiden van die oproep dachten. 'Hier is de staat als het Rode Kruis: de gewonden worden geholpen, de doden worden begraven en de familie wordt gewaarschuwd', zei rechter Enzo Macri. Tegen de moordenaars staat de overheid machteloos.

    • Marc Leijendekker