Bange Mattis is gek, kwikzilverachtig gek als een hofnar

De vooraankondiging van de Belgische theatergroep Het Gevolg spreekt over een vermenging van twee kunstvormen: theater en beeldende kunst. Dat is te weinig beloofd. Het zijn er drie, want ook de dichtkunst is organisch in deze kindervoorstelling opgenomen. Uitgangspunt voor de vormgeving is Azart de letters van een alfabet, ontworpen door beeldend kunstenaars Guy Rombouts en Monica Droste. In de voorstelling draait alles om Dr. Zero. Hij woont in het alfabet en leeft op rijm van A tot Z. Zijn huis is een doorlopende lijn van wit zand, die zich als een hoekig stenoschrift over de toneelvloer kronkelt. Tussen de lussen huppelt Dr. Zero alsof hij op eieren loopt. Hij draagt een witte jas met van achteren een gevaarlijk lange split, die bewegingsvrijheid garandeert.

Op zijn tocht langs de letters vindt hij allerlei gebruiksvoorwerpen, die de aanzet vormen tot bizarre fantasieen. Bij de H vindt hij een hoed en hij voelt zich goed - een belangrijk man; maar zonder hoed is hij niets, een zero. Daarom gaat hij bij de Q in quarantaine en komt opgelucht tevoorschijn: hij heeft ontdekt dat niets tegelijkertijd ook alles is. Hij draagt nu ook bijna niets meer, slechts een roze tutu. Tenslotte tekent hij een Ziggurat op de vloer, de laatste letter van het alfabet. Die lijkt, vooral als Dr. Zero zijn eigen omtrekken erboven tekent, verdacht veel op een sokkel. Zo blijft zijn beeld achter bij de toeschouwers, wanneer hij zelf van het toneel verdwijnt. Hij is de anti-held van zijn eigen epos. Dr. Zero op een Ziggurat is door zijn gelaagdheid voor meerdere leeftijden interessant. Met zijn ongedwongen speelstijl, zijn rare invallen en directe benadering van het publiek brengt Willy Thomas als Dr. Zero de kinderen aan het lachen. Zijn fraaie retoriek en de filosofische dubbele bodems maken de voorstelling ook tot een aangename tijdspassering voor volwassenen.

Bossen

Van een andere orde is Vogels, een jeugvoorstelling vanaf twaalf jaar door de jonge Brabantse theatergroep De Zon. De tekst is een bewerking van de roman Fuglane (1957), in het Nederlands vertaald als De Vogels, van een van de belangrijkste schrijvers uit de moderne Noorse letterkunde: Tarjei Vesaas. In deze prachtige, poetische roman beschrijft Vesaas het leven in de verlaten Noorse bossen vanuit de belevingswereld van de jongen Mattis, die met zijn zuster aan een meer woont. Mattis is verstandelijk gehandicapt, maar bezit een meer dan gemiddelde sensitiviteit. Zijn zuster Hege is eenzaam en ongelukkig. Mattis tekent voor zijn eigen ondergang als hij veerman wordt en van de overzijde van het meer een reiziger ophaalt: de toekomstige man van zijn zuster.

Theatergroep De Zon heeft de poezie van Vesaas intact gelaten en deze vooral stem gegeven in de live muziek melancholieke klanken van een akoestische piano, uitgevoerd op synthesizer en in de eigensoortige uitspraken van Mattis. Het decor is sober. Eenvoudig-geraffineerd keukenmeubilair staat voor een schilderachtige armoede. Op het achtertoneel staat een houten optrekje dat iets van een sauna weg heeft en het Nordische element vertegenwoordigt. Het doet dienst als coulisse, onttrekt de muzikant aan het gezicht en is tevens de badkamer waarin de nieuwe reiziger zich mag terugtrekken, in een spannende en komische scene waarin de badkamerdeur ontmoetingspoort wordt voor de twee geliefden. 'Jij bent net een bliksem, Hege', zegt Mattis, geimponeerd door de motorische en mentale vaardigheden die zijn zuster wel bezit. In de voorstelling boeit en overtuigt Willem Westerman als personage volkomen, waarbij een probleem is dat hij een ander personage neerzet dan Vesaas, een Mattis die niet helemaal correspondeert met de tekst. 'Mattis is niet gek, alleen langzaam', zegt een meisje op wie Mattis verliefd wordt. Maar gek is hij nu juist wel, net zoals een hofnar gek is: kwikzilverachtig snel in zijn bewegingen, scherp in zijn woorden, een beetje eigenaardig, en altijd bang en terecht voor zijn eigen existentie. Mieke Klomp als Hege is het meest geloofwaardig wanneer haar verdriet naar de achtergrond verdwijnt. Nuchter, altijd bezig, bazig tegen haar broer maar ook goedhartig; zo roept zij vertedering op. De voorstelling volgt het verhaal met sobere citaten van de belangrijkste gebeurtenissen. Mooi is de scene waarin Mattis het meer op roeit: de acteur beweegt een roeispaan en plotseling valt de golvende tekening van de toneelvloer op zijn plaats. De Zon is erin geslaagd om met minimale middelen een evenwichtige theatrale compositie te bereiken, die echter op een punt hapert: de voortdurende aanwezigheid van drie acteurs die alle andere personages in dubbelrollen vertolken. Zij hebben de dreiging van droomfiguren, wat in een meer gestileerd spel en in een abstractere kostumering beter tot zijn recht zou komen.

Voorstellingen kindertoneel: Dr. Zero op een Ziggurat, door Het Gevolg. Regie: Bart Meuleman; speler: Willy Thomas. Gezien: De Brakke Grond, Amsterdam. Aldaar t/m 3/10; daarna tournee t/m december. Vogels, door De Zon. Regie: Nico van Spanje; tekst: Maarten Lebens; muziek: Jan de Waard; toneelbeeld: Thomas Coltof; spelers: Willem Westerman, Mieke Klomp e.a. Gezien: Theater Bis, Den Bosch; tournee t/m december.

    • Christien Boer