Raad van State: kabinet stelt belangrijke beslissingenuit

De Raad van State vindt dat de begroting voor volgend jaar te veel lapmiddelen en tijdelijke maatregelen bevat. Belangrijke beslissingen heeft het kabinet voor zich uitgeschoven. Er is te veel gewerkt met tijdelijke maatregelen en kasverschuivingen. Daardoor is het financieringstekort volgend jaar weliswaar teruggebracht tot 4.75 procent van het nationale inkomen, maar eigenlijk stelt dat niet zo veel voor. Veel maatregelen hebben volgens de Raad van State 'slechts eenmalig effect'.

Als het kabinet het regeerakkoord op dit punt wil nakomen, dan zou dat op langere termijn wel eens alleen kunnen door lastenverzwaringen, zo vreest de Raad.

Er is bovendien te weinig ruimte overgelaten om risico's op te vangen. De begroting wordt weinig flexibel gevonden. 'Het algemene beeld van de begroting voor het dienstjaar 1991 vervult de Raad met zorg', aldus het commentaar. Na 1991 zou het kabinet nog wel eens voor onaangename verrassingen kunnen komen te staan. In de begroting zelf heeft het kabinet er onvoldoende voor gezorgd dat die risico's worden vermeden.

De Raad van State wijst op de onzekere situatie in het Midden-Oosten waardoor de wereldhandel kan inkrimpen. Los daarvan was er al een tendens naar een verzwakking van de conjunctuur in de VS. Dat de rentevoet op 6 procent zou blijven, zoals het kabinet raamt, is zeer de vraag. De problemen waarin ons land na 1991 terechtkomt zouden hierdoor 'nog belangrijk groter kunnen worden'.

De Raad stoort zich er ook aan dat het kabinet geen aandacht besteedt aan de ontwikkeling in Oost-Europa in relatie tot de EG. Ook op de maatregelen die wel structureel zijn heeft de Raad kritiek. De korting op de prijscompensatie en op de subsidies is globaal en beleidsmatig niet uitgewerkt. De bezuinigingen op de WAO, AAW en AOW en de opbrengst van de verbetering van de efficiency zijn onzeker. De Raad is evenmin onder de indruk van het opvoeren van 1 miljard aan inkomsten uit voorlopige aanslagen van de vennootschapsbelasting en van 1 miljard door verkoop van staatsdeelnemingen.

Over sommige maatregelen die het kabinet heeft genomen is het adviescollege ronduit cynisch. Zo stuit de beslissing om de rijksbijdrage Algemene Kinderbijslag Wet van 1.550 miljoen voor 1991 alvast eind dit jaar te voldoen ('de AKW-schuif') op ongeloof. 'De reele betekenis van een dergelijke operatie ontgaat de Raad.'

Het kabinet zegt op deze manier volgend jaar het financieringstekort met 1.550 miljoen te verminderen. Dit jaar gaat het tekort echter met dat bedrag omhoog. Volgens de Raad van State zou aan dit besluit wel eens 'innerlijke waarde' kunnen ontbreken.

De Raad van State begrijpt weinig van de beslissing van het kabinet om uitgavenstijgingen die het nu al ziet aankomen, pas medio volgend jaar te gaan bestrijden. Het nemen van bezuinigingsmaatregelen kost een heleboel tijd, het duurt altijd langer dan gedacht voordat ze effect hebben. Bovendien is het kabinet medio volgend jaar bijna halverwege de zittingsperiode. Naarmate een kabinet de verkiezingen dichter nadert wordt het steeds moeilijker om ingrijpende maatregelen te nemen. 'De Raad kan tot geen andere conclusie komen dan dat een zware wissel wordt getrokken op de besluitvorming in komende jaren.' Op langere termijn wijst de Raad van State nog op de volgende risico's en ontwikkelingen. De komende Europese economische en monetaire integratie zal de financiele beleidsvrijheid van het kabinet sterk inperken. Het is daarom nodig zo snel mogelijk de staatsschuld te verminderen, zolang we daar nog zelf maatregelen voor kunnen nemen. De relatief hoge collectieve uitgaven zal ons land zich dan niet meer kunnen veroorloven. Het is ook nog maar afwachten of voor de financiering van de hoge staatsschuld op lange termijn voldoende beleggers geinteresseerd kunnen worden. Als dat niet meer het geval zou zijn, zou er alleen kapitaal kunnen worden aangetrokken tegen zeer hoge rente. Dat, gevoegd bij de hoge investeringen in het milieu, de vergrijzing, de ontgroening, en daardoor mogelijke tekorten bij het Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds, maakt de last van de hoge staatsschuld straks 'onverantwoord zwaar', aldus de Raad van State.