Gemeente en bewoners zijn het niet eens over plannen voor het'Keizersplein'; Strijd om de Nieuwmarkt duurt voort

AMSTERDAM, 18 sept. De Amsterdamse Nieuwmarkt is vrijwel klaar, de wederopbouw na de aanleg van de metro in de buurt bijna afgerond. Rondom de Waag is nieuwe bestrating gekomen, met nieuw straatmeubilair. En in plaats van de ontsierende amsterdammertjes staan er nu lage stenen obstakels om de ruimte autovrij te houden.

Wat er met het monumentale Waaggebouw zelf zal gebeuren nu de grootse plannen er een mediacentrum annex Grand Cafe te vestigen begin dit jaar op niets zijn uitgelopen, is onbekend. Een gemeentewoordvoerder spreekt van 'een ingewikkelde puzzel'.

'We kijken of de goede dingen uit die formule alsnog realiseerbaar zijn en we praten met een paar mensen die er destijds ideeen voor hebben ontwikkeld, meer is er nog niet te zeggen'. Ook van het laatste stukje onbebouwde grond, boven de metrobuis en het metrostation Nieuwmarkt, is de bestemming nog niet zeker. Het oogt als een parkje, met groen en bomen, en wordt door de buurt ook als zodanig onderhouden en gebruikt. De kinderen spelen er, de bewoners van het naastgelegen bejaardentehuis de Flesseman verpozen er. De buurt spreekt over het 'Keizersplein', naar de Keizersstraat die daar vroeger liep. En weer zal lopen, als de gemeentelijke plannen doorgaan.

De buurt verzet zich daar tegen 'met alle juridische middelen die ons ten dienste staan', zoals buurtbewoner en architect M. de Boer zegt. De bezwaarschriften tegen het bouwplan uit 1987 voor de noordzijde van de Keizersstraat werden in een Arob-procedure gegrond verklaard en de bouw geschorst. Tegen een nieuw bouwplan werden weer honderden bezwaarschriften ingediend. De Boer: 'We zeggen niet tegen de gemeente: uw plan is slecht. Maar wel: luister naar onze inhoudelijke argumenten, ons plan is beter dan het uwe'.

Dit alternatief is een ontwerp van architect Aldo van Eijck, gemaakt toen gemeente en bewoners het in 1987 niet eens konden worden over de vorm van de nieuw te bouwen huizen. Dit model-Van Eijck voorziet in het gedeeltelijke herstel van de Keizersstraat met ongeveer 50 woningen, de vestiging van een politiewijkpost met ingang aan de Nieuwmarkt (een tijdelijke post hangt nu over de Kloveniersburgwal) en laat ruimte voor een plein.

De Boer: 'Toen het bestemmingsplan tien jaar geleden werd vastgesteld, is het met opzet globaal gehouden. De precieze uitwerking van elk bouwblok zou op het moment van uitvoering bekeken worden, samen met de buurt'.

De totale vernieuwing zou zo'n 15 jaar duren en in die tijd zou de maatschappij kunnen veranderen en daarmee de inzichten rond wonen, werken en recreeren. De Boer: 'Er is sindsdien veel veranderd. Neem alleen de overlast door de junks. Het gaat ons om meer dan alleen het pleintje, ook om de leefbaarheid in het geheel. Er is een tekort aan speelruimte, aan lucht. De ambtenaren lijken alleen oog te hebben voor zoveel mogelijk huizen. Maar wij willen er geen tweede vuile, onveilige straat bij, zoals de Koningsstraat nu is'.

Op een onlangs gehouden gemeentelijke hoorzitting over de bezwaarschriften gooiden boze buurtbewoners, om hun schriftelijke argumenten kracht bij te zetten, tientallen gebruikte spuiten uit de Koningsstraat voor de voeten van de ambtenaren. 'In een kwartiertje bij elkaar geraapt', zoals een bewoonster riep.

De gemeente houdt echter vast aan de uitgangspunten die begin jaren zeventig voor het herstel van de Nieuwmarktbuurt werden gekozen: herbouwen volgens het oude stratenpatroon, het versterken van de woonfunctie en in het algemeen het verbeteren van het woon- en leefmilieu van huidige en vroegere buurtbewoners. De gemeenteraad aanvaardde het plan van architect Theo Bosch (ex-leerling en compagnon van Van Eijck), waarbij het vroegere smalle stratenpatroon rond de Waag geheel wordt hersteld. Dijkstraat, Keizersstraat, Koningsstraat en de andere straatjes worden waaiergewijs geheel naar de Nieuwmarkt doorgetrokken en er is plaats voor enkele tientallen woningen meer dan in het model-Van Eijck. De politiepost is aan de kop van de Keizersstraat gedacht, zonder uitzicht op de Nieuwmarkt. Ruimte voor een park of plein is er niet.

Afgelopen week verstuurde de Werkgroep waar De Boer lid van is een brief aan de gemeentelijke projectgroep Nieuwmarkt, met een aantal vragen. Wat gebeurt er verder met de bezwaarschriften tegen het bouwplan aan de noordzijde van de Keizersstraat? Wat is de stand van zaken rondom de zuidzijde, komt daar een politiebureau en hoe groot wordt dat? Wat is de kortste termijn waarop aan noord- en zuidzijde kan worden gebouwd in een samenhangend plan, waartegen geen principiele bezwaren bestaan? De bewoners willen dat de gemeenteraad zich opnieuw over de bestemming van het Keizersplein buigt en dat over de noord- en zuidzijde van de straat in een plan, in een keer wordt beslist. De Boer: 'Laten ze nu een bouwplan maken voor het geheel en dat uitvoeren, dat is beter dan weer jaren lang onzekerheid over de zuidzijde, weer opnieuw opbreken van de straten met alle troep van dien'. Volgens H. Oosterbaan, voorzitter van de projectgroep Nieuwmarkt, moet nu echter het gemeenteraadsbesluit van zomer 1988 worden uitgevoerd, waarin wordt gekozen voor de bebouwing van de noordzijde volgens het plan-Bosch. De stukken zouden binnenkort ter goedkeuring naar Gedeputeerde Staten worden verstuurd en het bouwplan naar WVC, in verband met de toetsing van het beschermde stadsgezicht.

In het model-Van Eijck ziet Oosterbaan niets, omdat het een blijvende aantasting van de ruimtelijke beslotenheid van de Nieuwmarkt betekent en het historische stedebouwkundige plan zou aantasten. Over wat veilig of onveilig is verschilt hij van mening met de bewoners. 'Ook in een smalle straat kun je veilig wonen, als je zodanige maatregelen neemt dat niet iedereen direct je huis in kan'.

Maar als het aan de gemeenteraadsfracties van VVD en Groen Links ligt komen de vragen van de werkgroep Keizersplein wel op de agenda van de raadscommssie stadsvernieuwing. De strijd om het laatste stukje Nieuwmarkt is nog niet beslecht.

    • Ite Rümke