De snelle opkomst van Mario van der Ende

DEN HAAG, 18 sept. Scheidsrechter Mario van der Ende had voor zijn debuut in het Europa-Cupvoetbal op een reisje naar IJsland of Luxemburg gerekend. Hij werd echter aangenaam verrast door de UEFA. Van der Ende leidt morgenavond in een van de meest fameuze stadions ter wereld, Old Trafford, Manchester United-Pecs Munkas, een wedstrijd waarop door de Engelse terugkeer in het internationale clubvoetbal vele ogen zullen zijn gericht. 'Wat goed is komt snel', oordeelt Leo van der Kroft, lid van de scheidsrechterscommissie van de UEFA, over Van der Ende.

De 34-jarige Van der Ende leidde in het najaar van 1977 zijn eerste wedstrijd, ESDO 3 tegen Naaldwijk 7 in de vijfde klasse van de afdeling Den Haag. Negen jaar later al stond hij zijn naam op de C-lijst, de drempel van het betaalde voetbal, en begin van dit jaar bereikte hij de FIFA-lijst. Mario van der Ende praat tijdens de wedstrijden veel tegen de spelers. Dat zijn meestal korte opmerkingen. Hij is echter nooit beledigend. Dat duldt Van der Ende van de voetballers ook niet. 'Maar als er iemand zegt dat hij wel een aardige opticien voor mij weet mag dat best. Dan zeg ik na de volgende verkeerde pass van hem dat we misschien beter met zijn tweeen kunnen gaan.'

Hij zegt geen standaard-opmerkingen te gebruiken. 'Je moet niet de lolbroek willen uithangen. Dat werkt niet. Er zijn ook wedstrijden dat ik maar beter niets kan zeggen. Zoiets moet je aanvoelen. Ik zit er weleens naast. Dan valt een opmerking verkeerd.'

Veel klachten heeft hij nog niet gehad. Spelers en trainers zijn doorgaans lovend over hem. Met name Leo Beenhakker lijkt uitermate gecharmeerd van Van der Ende. De arbiter: 'Het belangrijkste is dat je als scheidsrechter betrouwbaar overkomt. De spelers moeten weten wat ze aan je hebben.' Leo van der Kroft, tot voor kort de Nederlandse scheidsrechtersbaas, heeft een belangrijke rol in de carriere van de Europa-Cupdebutant gespeeld. Van der Ende was acht jaar lang bevriend met de dochter van de ex-international. Hij ging destijds in de voetbalwereld door het leven als de schoonzoon van Van der Kroft. 'Dat heb ik nooit echt storend gevonden. Ik zag het als een extra stimulans.'

Van der Kroft heeft alle insinuaties dat hij als 'kruiwagen' voor Van der Ende functioneerde altijd verontwaardigd van de hand gewezen. Ook bij de toewijzing van een topduel als Manchester United-Pecs Munkas aan debutant Van der Ende zegt Van der Kroft als lid van de UEFA-commissie geen invloed te hebben gehad. 'Er wordt gekeken naar de prestaties op nationaal niveau. En gelukkig kan iedereen met eigen ogen zien dat Van der Ende het goed doet.'

Eerzuchtig

Van der Ende zegt in de tijd dat hij bij de familie Van der Kroft in Rijswijk over de vloer kwam veel te hebben opgestoken. Hij ging vaak mee naar de wedstrijden die Van der Kroft moest leiden. Volgens de bestuurder is hij in die tijd 'een strenge vader' voor Van der Ende, toen een beginnend arbiter, geweest. 'Hij heeft meer opduvels dan aaien van me gehad. Mario heeft goed geluisterd en gekeken. Hij is eerzuchtig. Hij wil alles wat hij doet heel goed doen. Hij is onlangs vele kilo's afgevallen. Hij had geen sportfiguur. Dat heeft de scheidsrechterscommissie hem toen ook verteld. En dat pikt hij dan meteen op.' Jan Keizer, de laatste Nederlandse WK-scheidsrechter, heeft de ontwikkeling van Van der Ende gevolgd. Als jeugdige scheidsrechter werd de Hagenaar door Keizer elk jaar voor het Bottertoernooi in Volendam uitgenodigd. 'Van der Ende heeft altijd zijn eigen stijl gehad', oordeelt Keizer. 'Dat is belangrijk. Je moet altijd jezelf blijven en nooit concessies doen. Natuurlijk kan je je zwakke punten verbeteren, maar het is verkeerd om een scheidsrechter te willen naapen.' Keizer, 22 jaar scheidsrechter in het betaalde voetbal, weet dat nu Van der Ende aan de top is beland deze het juist nog heel moeilijk kan krijgen. 'Toen ik in het betaalde voetbal begon vond men mij beter dan wie dan ook. Later pas kwam de kritiek. Ze zagen je te veel. Ik floot elke week wel Ajax, Feyenoord of PSV. Er moest dan maar weer eens een ander komen, he.'

Keizer kreeg doorgaans in het buitenland meer lof dan thuis. 'We leven in het mooiste, maar ook meest kritische land in de wereld', aldus Keizer.

Fanatiek 'Ik moet', zegt Van der Ende, 'zorgen dat ik elke wedstrijd voor honderd procent gemotiveerd ben. Of dat nou in een Europa-Cuptoernooi is of in de onderste regionen van de eerste divisie. Ik kan me herinneren dat Charles Corver voor zijn laatste wedstrijd in het betaalde voetbal, Veendam-Telstar geloof ik, nog net zo fanatiek was als voor als die keren dat hij Ajax-Feyenoord heeft gefloten. Zo moet het.'

'Ik ga er vanuit dat ik een wedstrijd nooit echt helemaal foutloos kan leiden. Dan zou ik het achtste wereldwonder zijn. Maar ik doe mijn uiterste best. Ik heb alles voor de arbitrage over. Ik train dagelijks. Het is altijd mijn wens geweest dit niveau te bereiken en nu wil ik er van genieten ook. Ik probeer altijd mezelf te zijn. Het mag geen verschil uitmaken of ik in dat zwarte pak loop of in mijn zwembroek op het strand. Je mag jezelf omdat je die fluit in je handen hebt niet ineens verheven voelen.'

Van der Ende, leraar maatschappijleer, is voorstander van profarbitrage. Volgens hem kan een scheidsrechter zich dan veel beter op de wedstrijden concentreren en prepareren. 'Een speler kan de dag na een wedstrijd lekker uitlopen en zich laten verzorgen. Een scheidsrechter moet vaak gewoon weer om acht uur op zijn werk zijn.' Hij heeft zich zo goed mogelijk voorbereid op zijn optreden van morgen op Old Trafford. Hij sprak er met verscheidene mensen die er al een keer zijn geweest over. Stadgenoot en ex-international Tscheu-la Ling vertelde Van der Ende dat hij er mede door de bijzondere sfeer in het stadion met Ajax de beste wedstrijd in zijn loopbaan heeft gespeeld. Jan Keizer waarschuwde de Hagenaar voor het enorme kabaal dat het publiek op Old Trafford kan maken. Van der Ende: 'Ik ben inmiddels wel wat gewend. Toen ik een paar jaar geleden in de eredivisie bij PSV-PEC debuteerde zaten er 28.000 toeschouwers op de tribune. En zo veel mensen had ik in totaal in de voorgaande tien seizoenen niet langs de kant gezien.'

    • Hans Klippus