Braks staat na steekspel op punten voor

DEN HAAG, 18 sept. Een ontketende minister van landbouw, die zich furieus verdedigde. Een CDA-fractie die boos was over het 'negatieve daglicht' waarin partijgenoot Braks 'al te lang' had moeten staan. Een premier die zijn oude studievriend nadrukkelijk in bescherming nam. En een PvdA-fractie die in het debat met de minister de oppositie wegspeelde.

Het was een leuke dag in de democratie. Braks staat na zeven uur steekspel met de Kamercommissie voor visserij op punten voor, maar hij is niet buiten gevaar. Woensdag of donderdag wordt het toernooi hervat.

De minister lijkt het grote spel met de citaten te hebben gewonnen. Dat hij begin dit jaar in de Kamer zei 'geen enkele aanwijzing' te hebben dat de quota met percentages tot 60 procent werden overschreden, wilde helemaal niet zeggen dat hij de geruchten daarover destijds niet kende. Natuurlijk kende hij die. En dat had hij toen ook wel degelijk in de Kamer gezegd. Twee vertegenwoordigers van de visserijwereld waren hem dat immers komen vertellen. Alleen waren die cijfers speculatief, oncontroleerbaar.

Goed, hij had misschien moeten zeggen dat hij geen enkele 'harde' aanwijzing kende, maar dat was een omissie in het vuur van het debat. 'Ik kan niet meedoen aan speculaties over de omvang van het illegaal circuit', aldus Braks, bij herhaling. Hij bestreed op soms luide toon dat hij de Kamer onjuist had ingelicht. Het citaat dat hem werd tegengeworpen was uit zijn verband gerukt en had daardoor een andere betekenis gekregen. 'Dat vind ik onzorgvuldig', aldus de minister.

Maar op een ander punt werd hij door de PvdA en Groen Links vastgenageld. Als het dan om geruchten ging, om 'boterzachte cijfers', waarom nam hij dan wel meteen een hele serie maatregelen? Daar kreeg Braks het moeilijk. Hij had de informatie van de beide visservertegenwoordigers heel serieus genomen, zei hij. 'Ik nam de orde van grootte van die cijfers wel serieus', aldus Braks. Maar echte 'vastigheid' kon hij niet krijgen. Er was kennelijk wel sprake van een forse trendmatige overschrijding van de vangstquota en dat vroeg om actie. Dat wekte verbazing bij de PvdA en Groen Links. Hoe kunnen gegevens nu onbetrouwbaar zijn en tegelijk reden voor maatregelen? Dit punt werd genoteerd voor het komende plenaire debat.

Ook de repliek van Braks op het belangrijkste punt van kritiek van de PvdA scoorde niet hoog. De minister had in de Kamer een 'te rooskleurig' beeld geschetst van de effectiviteit van de stelselmatige aanlandingscontrole, vond Van Zijl. Dit systeem is de spil van Braks controlebeleid en omvat een aanbiedingsplicht door vissers van hun vangst aan de Algemene Inspectiedienst meteen na aankomst aan de wal. Nadat Van Zijl uitgebreid had samengevat hoe groot de interne weerstand bij de AID tegen dit systeem was geweest, vroeg hij de minister zo aardig mogelijk of hij bij zijn berichtgeving aan de Kamer daarover niet wat 'te optimistisch' was geweest. Braks weigerde deze uitgestoken hand. Hij was helemaal niet te optimistisch geweest. 'Ik heb een rooskleurig beeld geschetst van de methodiek van het controlesysteem, niet van het resultaat.'

Dit fijne onderscheid was een aantal fracties destijds niet opgevallen. De minister omschreef zijn taak als 'een inspanningsverplichting om een goed controlesysteem in te stellen'.

Hij zei er niet verantwoordelijk voor te zijn dat er toch overtredingen worden gepleegd. Het Nederlandse controlesysteem is bovendien uniek in West-Europa: 'Wij moeten dat helemaal zelf ontwikkelen. We zijn voortdurend bezig om de efficientie ervan te verhogen'.

In communautair-politiek opzicht was het controlesysteem in elk geval al een groot succes.

Ten slotte wist de minister nog een sluier te gooien over het onderwerp waar het allemaal om begonnen was: het illegale viscircuit. Gisterochtend liet hij in de Kamer een vrijdag door het Landbouw-Economisch Instituut (LEI) opgesteld rapportje verspreiden waarin de vangstoverschrijding voor rondvis en platvis in 1989 samen op een procent werd geschat. Deus ex machina! De vorige schatting die de Kamer van het LEI over 1989 had mogen ontvangen bedroeg nog 50 procent. En de politieke rel draaide om een geschat percentage van wel 80 procent.

Het was de ultieme afleidingsmanoeuvre. Alle fracties waren op het verkeerde been gezet. Groen Links, D66 en de VVD maakten zich zo boos over de overvaltactiek dat ze het overleg wilden afgelasten. Maar Braks maakte snel een einde aan de verwarring. Platvis- en rondvis-quota optellen kan eigenlijk niet, vond hij en gaf een rekenvoorbeeld. Stel het scholquotum op 100 ton en het palingquotum op 10 ton (samen 110). Dan zou een overschrijding van 100 procent bij tong (20 ton) in deze statistiek niemand opvallen als er van schol slechts 90 ton wordt gevangen. Dat is samen immers ook 110. Het rapport was wel leuk, maar 'hele grote vraagtekens' waren op hun plaats.

Maar het was wel politiek buitengewoon nuttig dat het ridicule percentage van een in de discussie was gebracht. Want dat illustreerde in elk geval dat 'het niet mogelijk is om aan betrouwbare ramingen van de overschrijdingen over de aanvoer van 1989 te komen', zo verklaarde Braks categorisch. Illegale vis kan niet gemeten worden, zo beweerde hij, want daarvoor is het nou net illegale vis.

Tegen deze cirkelredenering maakte alleen Van Middelkoop (GPV) bezwaren. Wie het hele verschijnsel illegale vis uit de politieke discussie wegcijfert, maakt zichzelf ongeloofwaardig. Wat doet de minister als hij straks tegen de visserijwereld zegt dat er maatregelen nodig zijn om de vangstoverschrijding tegen te gaan, zo vroeg hij. 'Er zal hem dan gevraagd worden: waarom is dat nodig?' Braks kan dan onmogelijk antwoord geven, vond Van Middelkoop. Hij heeft elk cijfer onbetrouwbaar genoemd. Het werpt bovendien een vreemd licht op het overleg met de Kamer over het onderwerp vangstoverschrijdingen. 'We zitten elkaar hier dan kennelijk alleen maar bezig te houden', aldus de tweede man van het GPV. Na afloop van het debat deden de PvdA-Kamerleden nog een kleine evenwichtsoefening voor de media. Er zou in de fractie een 'afweging' plaatshebben. En wel tussen het antwoord op de vraag of Braks' beleid effectief is geweest, of de maatregelen die hij aankondigde voldoende zijn om geloofwaardig te blijven en het coalitiebelang. Gisteravond werd duidelijk dat het CDA pal achter Gerrit staat. 'Dit dossier kan gesloten worden', zei woordvoerder Nijland. Het worden nog moeilijke dagen voor PvdA-fractieleider Woltgens.

    • Folkert Jensma