Boodschap kabinet: het is mooi geweest, het feest isvoorbij

Woninginrichters doen dit jaar goede zaken, evenals de verkopers van elektronische apparatuur. De compact-discs zijn niet aan te slepen. Ook de autohandel heeft weer niet te klagen, zij het dat de markt zich wat 'rustiger' ontwikkelt. Het zijn niet meer die krankzinnige stijgingen als in het verleden, maar daar staat tegenover dat de Nederlander anno 1990 wel liever met een duurdere auto in de file staat. De touroperators konden opnieuw meer reizen naar het buitenland boeken en verder floreert vooral de binnenlandse horeca. Kortom, het gaat de burgers over het algemeen goed tot zeer goed dit jaar. De particuliere consumptie zal met vier procent toenemen.

'Een dergelijke hoge groei is in geen enkel jaar van het afgelopen decennium geboekt', aldus het Centraal Planbureau in de vanmiddag samen met de Miljoenennota gepresenteerde Macro Economische Verkenning. Het kan niet op dit jaar. Maar, aan alle leuke dingen komt een eind. Het is mooi geweest; het feest is voorbij. Dat is de boodschap van het kabinet Lubbers-Kok in de begrotingsstukken voor 1991. Kon het overheidsbeleid dit jaar voor sommige werknemers nog leiden tot een inkomensverbetering van tegen de vijf procent (gewone loonsverhogingen niet meegerekend), volgend jaar zit er voor niemand meer in dan hooguit een bescheiden 0,8 procent. Andere zaken dan de portemonnaie van de burger krijgen nu weer voorrang, want zoals koningin Beatrix het vanmiddag in de Troonrede zei: een aantal essentiele publieke taken vergt meer aandacht. En zo is de grootste naoorlogse belastingverlaging die minister Ruding van financien vorig jaar om deze tijd formeel mocht aankondigen voorlopig tevens de laatste geworden. Geen 'eerste stap', zoals Ruding in zijn laatste begroting nog betoogde, maar enige stap. Investeren in de samenleving is het devies van het nieuwe kabinet. Of, zoals de nieuwe minister van financien en voormalig oppositieleider W. Kok het in de Miljoenennota stelt: 'Met het oog op de toekomst is investeren nu geboden.

Investeren in milieuherstel en natuurbeheer. Investeren in technologie en infrastructuur. Investeren in scholing voor werkenden, in scholing en werk voor werklozen en (gedeeltelijk) arbeidsongeschikten. Investeren in een beter leefklimaat in de steden. Investeren ook in de doelmatigheid van de publieke sector en in meer evenwichtige overheidsfinancien'. Europa, vorig jaar voor Ruding nog een motief voor belastingverlaging, is nu voor zijn opvolger een argument om te investeren in de toekomst. Want het zijn volgens Kok 'met name publieke voorzieningen die bepalend zijn voor de concurrentiekracht'.

Na de particuliere aanbodeconomie lijkt het nu tijd geworden voor de publieke aanbodeconomie. 'Particuliere investeringen in vernieuwing van de bedrijfsvoering en het produktieapparaat en overheidsinvesteringen vullen elkaar aan om de concurrentiekracht van de Nederlandse economie te handhaven en te versterken', aldus de Miljoenennota. Bij een dergelijk beleid horen geen consumptieve uitspattingen. De koppeling tussen lonen en uitkeringen is de bezweringsformule van het kabinet om de werknemers toch vooral tot loonmatiging te bewegen. 'Een matige loonstijging houdt ook de koppeling betaalbaar', waarschuwt minister De Vries van sociale zaken in zijn begroting. Drie procent is het maximum, zegt daarom het kabinet, waarmee de loonsverbetering net iets boven de verwachte inflatie van 2,5 procent zal uitkomen. Daartegenover wordt dan 5,2 miljard gulden meer dan de helft van het bedrag dat beschikbaar is voor nieuwe uitgaven voor verbetering van arbeidsvoorwaarden van ambtenaren en verhoging van de uitkeringen gesteld, ofwel ook een verbetering met drie procent. Voor degenen voor wie het handhaven van de koppeling onvoldoende argumentatie is om matiging te betrachten, is er dan sinds zes weken ook nog 'het gevaar uit Bagdad'. 'Door de spanningen in het Midden-Oosten en de hogere olieprijzen vereist dit van de sociale partners grote terughoudendheid ten aanzien van de contractloonstijging', schrijft minister Kok in de Miljoenennota. Zonder extra loonmatiging lukt het niet om 100.000 mensen extra in 1991 een baan te geven, zoals de bedoeling is van het kabinet. Volgens het Centraal Planbureau blijft de groei dan steken op 75.000 tegen 115.000 dit jaar. Banen die overigens voor het grootste deel toch al naar nieuwkomers op de arbeidsmarkt gaan. De werkloosheid zal volgend jaar slechts met 10.000 personen afnemen en daarmee uitkomen op 340.000 personen. Vandaar de hernieuwde poging van het kabinet om over twee weken in het najaarsoverleg met werkgevers en werknemers afspraken te maken meer etnische minderheden, vrouwen, gedeeltelijk arbeidsongeschikten, langdurig werklozen en jongeren kans te geven op een betaalde baan.

En dan is er nog het financieringstekort waarover CDA en PvdA het vorig jaar tijdens de onderhandelingen over het regeerakkoord al direct eens waren dat dit opnieuw met jaarlijks een half procent diende te worden gereduceerd. Met een uit de nodige kunstgrepen opgebouwd ombuigingspakket van bijna zeven miljard gulden lukt het minister Kok inderdaad dit in 1991 te realiseren. Maar ondanks de daling van het tekort neemt de staatsschuld opnieuw toe en komt in de buurt van de 350 miljard gulden. 'Jaar in jaar uit is de staatsschuld in verhouding tot het nationale inkomen toegenomen en daarmee eveneens de renteverplichting van de rijksoverheid. Dat kan niet door blijven gaan. Daarom zal het financieringstekort verder omlaag gebracht worden', aldus koningin Beatrix vanmiddag in de Troonrede. In zijn miljoenennota formuleert minister Kok het nog iets scherper: 'In de afgelopen jaren heeft Nederland de economische hoogconjunctuur niet zodanig benut dat de groei van de overheidsschuld tot staan is gebracht. Andere landen van de Europese Gemeenschap zijn daar beter in geslaagd. Dit geldt niet alleen voor de lidstaten die reeds een goede uitgangspositie kenden. In tegenstelling tot Nederland is ook een land als Ierland met succes tot stabilisatie en vervolgens reductie van het financieringstekort overgegaan. Nederland is in de achterhoede terechtgekomen waar het gaat om de beheersing van de overheidsschuld'.

Daarmee kan ex-minister Ruding, verantwoordelijk voor zeven 'bezuinigingsbegrotingen', het doen.

    • Mark Kranenburg