'Aanpak prostituant leidt tot stijging criminaliteit'

HEERLEN, 17 sept. Ogenschijnlijk is er niets bijzonders aan de hand in de Heerlense wijk Schandelen. Maar wie er een tijdje doorbrengt ziet steeds dezelfde, onrustig om zich heen kijkende, automobilisten langs rijden. Soms stoppen ze bij een van de straatprostituees die zich hier onopvallend ophouden. Een snelle onderhandeling over prijs en wensen van de klant volgt, het meisje stapt in en de auto verdwijnt uit het zicht. Deze zaterdagavond is het relatief rustig, een gevolg van de sinds dit weekeinde in praktijk gebrachte nieuwe Algemene Politieverordening (APV). Tot nog toe bevatte de Heerlense APV een 'tippelverbod' waarin uitsluitend de prostituees strafbaar waren gesteld. De Maastrichtse rechtbank bepaalde vorig jaar dat deze bepaling in strijd was met het 'gelijkheidsbeginsel' dat een ongelijke behandeling tussen mannen en vrouwen verbiedt. Op grond van de nieuwe APV kan Heerlen nu als eerste gemeente in Nederland ook prostituanten (klanten) en souteneurs verbaliseren. Op de hoek van de Willemsstraat en de Sittarderweg staat de 24-jarige Westduitse Beate. Dagelijks gebruikt ze twintig gram methadon en samen met haar partner een gram heroine. 'Ik moet 150 gulden per dag maken', zegt ze. 'Voor de 'dope' dus, want dan heb ik nog niets te eten.'

Terwijl ze staat te praten, roept haar echtgenoot in onvervalst Limburgs: 'Laat dat geklets toch. Je zou het uitbuiten als de 'wouten' even weg zijn.' Om aan haar dagelijkse dosis heroine te komen, werkt ze iedere avond ongeveer vier klanten af. Uit angst door de politie bekeurd te worden, is een aantal van hen vanavond weggebleven, vertelt ze. Toch moet ze aan haar geld zien te komen. Ze zegt net zo lang te zullen blijven totdat ze zeker is van een volle spuit.

Elders in de wijk hebben intussen de jaarlijkse 'JUP-feesten' plaats. JUP staat voor 'Jubileum Pastoor', een traditioneel festijn dat sinds enkele jaren door de buurtbewoners nieuw leven is ingeblazen. Een van de organisatoren is A. Witpeerd, tevens vice-voorzitter van het Comite Burgerinitiatief - een actiegroep die zich verzet tegen de overlast van de heroineprostitutie.

Volgens Witpeerd ondervindt de buurt vooral hinder van weggegooide heroinespuiten, methadonflesjes en gebruikte condooms. Zijn collega die anoniem wenst te blijven: 'Vergeet al die rondrijdende auto's niet. Dat begint al om negen uur 's ochtends. Er is een Duitser die hier dagelijks twaalf uur lang rondjes rijdt. Die is rijp voor het Guiness Book of Records.'

Volgens het tweetal keert de buurt zich niet principieel tegen prostitutie maar wel tegen de aanwezigheid van verslaafde prostituees in een woonwijk.

De circa negentig Heerlense straatprostituees worden begeleid door twee medewerkers van het Consultatiebureau voor Alcohol en Drugs (CAD). Volgens 'veldwerkster' Marieke Benschop bestaat er een verschil tussen reele en psychologische overlast. Straatprostitutie trekt een heel circuit aan van 'oude, eenzame mannen, alcoholisten, dealers en gluurders'.

Daarnaast ervaart de buurt de situatie als extra bezwarend 'wegens het stigma dat heroineprostitutie nu eenmaal met zich meedraagt'. Het gewijzigde beleid zal volgens Benschop tot een onontkoombare stijging van de criminaliteit leiden. 'De vrouwen konden tot nog toe eerst rustig onderhandelen. Als de klant hen niet aanstond, gingen ze niet mee. Nu ook de prostituant zelf strafbaar is, zal die erop aandringen snel in te stappen.'

Om de politie te ontlopen zullen de 'afwerkplaatsen', nu vooral speelterreinen en parkeerplaatsen in de buurt, steeds meer op afgelegen plekken gezocht moeten worden, aldus Benschop. Waar dat toe kan leiden, blijkt uit de 'zwarte lijst'. Daarop staan klanten vermeld die regelmatig voor moeilijkheden zorgen: 'Dikke man met bril. Geeft zich uit als politieagent, pakt geld weer af'.

En: 'BMW, bordeaux-rood. Man met overall, reclame autogarage op borstzak. Neemt geld af, bedreigt, knijpt keel dicht.'

Een ander is als volgt omschreven: 'Man, ziet eruit als aap. Kaal, lange armen, verkrachter!' De dertigjarige Esther kan daarover meepraten. Onlangs mishandelde een klant haar en eerder dit jaar werd ze verkracht. Beide keren deed ze daarvan aangifte bij de politie. CAD-medewerkster Benschop verwacht dat veel meisjes dat nu niet meer zullen doen, uit angst dat ze beboet zullen worden. Op de armen en handen van Esther zijn sporen van injectienaalden zichtbaar. Door jarenlang harddrugsgebruik is haar gebit aangetast. Ze 'gebruikt' sinds haar vijftiende. Eerst 'speed' (amfetamine), daarna heroine. Negen jaar geleden begon ze als prostituee in Heerlen te werken. Net als de meeste van haar collega's is ze uitsluitend wegens haar verslaving in de prostitutie beland. Esther is gediplomeerd kleuterleidster. Ze prostitueert zich zeven dagen per week, 52 weken per jaar: heroineverslaafden hebben geen vakantie. 'Ik doe het goorste werk dat er bestaat', zegt ze. 'Maar op het moment dat ik in die auto stap, vergeet ik alles. Dan telt alleen de dope.' Om elf uur 's ochtends haalt ze haar vaste dosis methadon af. Na het avondeten begint ze zich ziek te voelen: tijd om te gaan werken. Het is een alert bestaan, zegt ze. Ze moet oppassen geen boze buurtbewoners of politiemannen tegen het lijf te lopen en in korte tijd kunnen beslissen of een potentiele klant wel te vertrouwen is. Het overgrote deel van de mannen die van haar diensten gebruik maakt, is tussen de veertig en de zestig jaar oud. Ze typeert ze als 'gepensioneerden, WAO'ers, advocaten en gescheiden mannen'.

Ze gaat bij voorkeur niet met hele jonge jongens in zee. 'Die zijn vaak agressief en gevaarlijk.' Ze zegt door de nieuwe APV gedwongen te zullen worden onder de prijs te gaan werken. 'Dat merk je nu al. De klanten blijven eindeloos rondrijden, net zo lang totdat een meisje toch maar voor 25 gulden meegaat of dingen doet die ze eigenlijk niet wil.' Zaterdagavond elf uur. De hoogzwangere Marieke Benschop loopt door de Willemsstraat met een doos condooms. Ze deelt ze uit en maakt hier en daar een praatje. Ook verspreidt ze fotokopieen van een kranteknipsel over de gewijzigde APV. Beate komt teruggelopen van haar 'afwerkplaats'. Ze trekt haar schoen uit en en vist daar een paar verfrommelde bankbiljetten uit die ze aan haar echtgenoot overhandigt. 'Nog een klant en dan zijn we er', zegt ze monter. Een autoraampje wordt open gedraaid. De jonge bestuurder wil ook graag iets zeggen. Ja, hij komt hier voor de vrouwen, ten minste een keer per week. Zijn naam is Frans te Wierike en hij is 24 jaar oud. Hij weigert om anoniem te worden opgevoerd 'want iedereen moet uitmaken wat hij zelf doet en daar is niets verkeerds aan'.

Van een gewijzigde APV is hem niets bekend maar hij zal zich in ieder geval niet door boetes laten tegenhouden. 'Als je geil bent, moet je pakken wat je pakken kan, ja toch?' Hij rijdt het meisje meestal naar een bos. 'Want ik bepaal waar we heen gaan en wat er gebeurt. Anders staat er zo een pooier op je te wachten.'

Onlangs probeerde een prostituee hem van zijn paspoort te beroven. 'Die heb ik letterlijk de auto uitgetrapt', zegt hij onomwonden. Twee patrouillerende agenten laten desgevraagd weten nog geen speciale instructies te hebben gekregen. 'Iedere agent handelt toch altijd naar eigen inzicht', zegt een van hen. 'Zeker, nu kunnen we ook de mannen bekeuren. Of dat zin heeft? Ach, uitbannen kun je het natuurlijk nooit. Ze zullen gewoon naar een andere buurt uitwijken.'

    • Alfred van Cleef