Radiocontact is achilleshiel van Bagdad

ROTTERDAM, 15 sept. Een Amerikaanse commandant in het noorden van Saoedi-Arabie liet zich enkele dagen geleden ontvallen dat de Amerikaanse luchtstrijdkrachten, als het tot een gewapend conflict zou komen, slechts enkele minuten nodig zoudenhebben om de radar en de communicatieverbindingen van Irak grotendeels uit te schakelen. Irak bestempelde die opmerking via een generaal snel als 'rambo-achtige' grootspraak. Maar als de Iraakse militaire inlichtingendienst zijn werk doet en optelt wat alleen al de Amerikanen aan elektronische gevechtsmiddelen naar het Golfgebied hebben gestuurd, dan zou men Saddam Hussein veiligheidshalve moeten adviseren motorkoeriers gereed te houden om zijn bevelen door te geven.

De kans dat het Iraakse opperbevel na de start van een militaire confrontatie in het Golfgebied nog uitgebreid radiocontact kan onderhouden met de eenheden in het veld is als het aan de Amerikanen ligt goeddeels verkeken. Al het technische vernuft dat het Pentagon na de elektronische ervaringen van de oorlogen in Vietnam en het Midden-Oosten heeft laten ontwikkelen als tegenwicht voor een mogelijk militair offensief van het Warschaupact, is nu samengetrokken rond Irak.

Het sleutelwoord is defense-suppression een combinatie van wapens en activiteit om de defensiekracht van een tegenstander door middel van vooral elektronische oorlogvoering te onderdrukken. Buiten de Sovjet-Unie (en in beperkte mate Israel) kan geen enkel land zich de kosten van dergelijke hoogst geavanceerde wapensystemen veroorloven of de informatiestroom vergaren die voor een effectieve inzet nodig is.

Stoorzenders

De belangrijkste vliegtuigen die de Amerikaanse luchtmacht van thuisbases en van NAVO-vliegvelden in Engeland en Duitsland als 'elektronische bommenwerpers' naar het Golfgebied heeft gestuurd, zijn de EC-130H Compass Call, de EF-111A Raven en de Phantom F-4G Wild Weasel. Stuk voor stuk hebben ze een specifieke taak in een eventuele strijd tegen Irak. Compass Call is de codenaam voor een klein aantal Hercules-vrachtvliegtuigen dat is omgebouwd voor communications jamming het ontregelen van de vijandelijke radioverbindingen. De viermotorige toestellen, die in het Turkse of Saoedische luchtruim blijven, zijn volgestouwd met uiterst krachtige stoorzenders.

Zes mission specialists in het vrachtruim identificeren met behulp van computers essentiele Iraakse radioverbindingen tussen bevelscentra in Bagdad en bijvoorbeeld radarstations die Iraakse vliegers onderscheppingsopdrachten moeten geven. Elektronische verkenningen hebben Amerika al geleerd dat Irak beschikt over een zeer hecht command and control-netwerk voor de militaire bevelvoering. Het is vooral de taak van de Compass Call-toestellen om dat netwerk door jamming op de juiste frequenties zo te ontwrichten, dat commandanten van land- en luchtmachteenheden (de marine van Irak telt nauwelijks mee) via de radio geen opdrachten meer kunnen krijgen en daardoor hun gevechtskracht verliezen. Uit NAVO-oefeningen in West-Europa weet de Amerikaanse luchtmacht dat de EC-130H op de grond voor totale verwarring kan zorgen.

Ook het Nederlandse Legerkorps heeft geoefend met de Compass Call van het 43ste Electronic Combat Squadron op de basis Sembach in Duitsland. Het effect op het radioverbindingsnet kon volgens een officier die het meemaakte het best omschreven worden als 'desastreus'. Omdat de Iraakse strijdkrachten veel meer aan het lijntje zitten van het opperbevel in Bagdad en veel minder initiatief mogen ontplooien dan bijvoorbeeld Nederlandse troepen, is het effect van gestoorde bevelslijnen daar extra groot.

Elektronische broertje Blijft de Compass Call aan de eigen kant van de grens, de EF-111A Ravens doen hun elektronische oorlogstaak ook boven vijandelijk grondgebied. De Raven is het elektronische broertje van de F-111 taktische lange-afstandsbommenwerper, vooral bekend van de aanval op Libie in 1986. Niet zo bekend is dat bij die aanval op Tripoli de EF-111A zijn vuurdoop kreeg als escort jammer. Raven-squadrons van RAF Upper Heyford in Engeland en Mountain Home in de Amerikaanse staat Idaho zijn respectievelijk naar Turkije en Saoedi-Arabie overgevlogen. De primaire taak van deze snelle toestellen is het storen van de Iraakse luchtverdedigingsradars. Dat kan door zogeheten stand-off jamming, waarbij de EF-111A op enige afstand van het front heen en weer vliegt en de Iraakse radar door storingen blind maakt voor de luchtactiviteit in bijvoorbeeld Saoedi-Arabie. Het brede stoorpatroon op de dichtgeslagen Iraakse radarscopes kan bijvoorbeeld een aanval van een vloot bommenwerpers maskeren. Omdat de tweepersoons Raven eigenlijk een verbouwde F-111 bommenwerper is, kan het vliegtuig ook meevliegen tijdens een aanval en de stoorzenders richten op de vuurleidingsradars van de Iraakse SAM-batterijen. Die kunnen dan moeilijk doelen vinden voor de luchtafweerraketten.

Enkele tientallen Grumman EA-6B Prowlers van de Amerikaanse marine (op vliegkampschepen) en van het Korps Mariniers (in Saoedi-Arabie) hebben dezelfde taak als de Ravens van de luchtmacht.

Omdat Irak werkelijk bezaaid is met allerlei soorten Russische luchtafweerwapens en vele honderden van die SAM's mobiel zijn, is het uitschakelen van de Iraakse luchtverdediging geen simpele taak. Daarom heeft de Amerikaanse luchtmacht op speciaal verzoek van de bevelhebber van Operation Desert Shield naast de al genoemde toestellen voor elektronische tegenmaatregelen ook speciale radar-killing-vliegtuigen naar Saoedi-Arabie gevolgen, de Wild Weasels. Het idee voor de 'Wilde Wezels' dateert uit de Vietnam-oorlog, toen jachtbommenwerpers werden aangepast voor het opsporen en uitschakelen van Russische luchtafweerraketten in Noord-Vietnam. Deze anti-radarmissie wordt nu vervuld door de F-4G, een uitvoering van de bejaarde Phantom-jachtbommenwerper. De F-4G heeft een slimme elektronische doos voor het lokaliseren van vijandelijke radarantennes en is bewapend met geleide projectielen die zich automatisch richten op de radiatie van die radars. De Wild Weasels vliegen bij een aanval vooruit en vegen als het ware een corridor schoon voor de aanvalstoestellen als die diep in Irak zouden moeten doordringen.

Het is uiterst gevaarlijk werk, dat tarten van vijandelijke raketsystemen. Door de bemanningen wordt het niet zonder sarcasme wel met Russisch roulette vergeleken. De F-4G opereert tegenwoordig vaak in een hunter-killer team met F-16 jachtbommenwerpers, waarbij de Wild Weasel-bemanning de doelen opspoort en de F-16's de kill proberen te scoren. Wat in Vietnam nog lukte als simpele tegenactie: de radar gewoon even uitzetten, gaat in de Golf niet meer op. De nieuwe anti-radarraket HARM onthoudt zijn koers als hij de vijandelijke radarsignalen eenmaal heeft 'geroken'. Tweede artikel in een serie. Het eerste verscheen 13september.

    • Dick van der Aart