Overzichtstentoonstelling van William Wegman in het Stedelijk Museum; Mijn mooie, koele hond is mijn muze

AMSTERDAM 15 sept. - Als ik aan hem vraag wat hij zijn hond te eten geeft, pakt hij mijn schrijfblok en tekent met stuntelige lijntjes een langwerpige, verticale vorm. Onderin de zak schrijft hij '40 lbs', erboven 'Eukanuba', het merk. Fay, William Wegmans wereldberoemde Weimaraner, houdt niet van vlees en dankt haar glanzende huid aan droogvoer.

Terwijl om ons heen nog volop getimmerd en geboend wordt ter voorbereiding van de opening van zijn tentoonstelling, staan we voor een van de vele fotoportretten van Fay Ray, waarop ze ons tussen de mazen van een over haar kop gedrapeerd net (Netted 1987) emotieloos observeert. We praten over haar Fay is een teefje als over een mens. We vinden haar eensgezind een buitengemeen sophisticated topmodel, al is ze volgens Wegman in werkelijkheid minder cool en nerveuzer dan ze lijkt.

De Amerikaanse beeldend kunstenaar William Wegman (46), van wiens werk vanaf vandaag tot 4 november een tentoonstelling te zien is in het Stedelijk Museum in Amsterdam, oogstte eind jaren zeventig internationale bekendheid als the man with the dog. 'The dog' was destijds niet Fay Ray maar Man Ray, eveneens een Weimaraner of Duitse Staander en vernoemd naar de grote surrealistische fotograaf. Toen Man Ray, de hond dus, in 1982 stierf en door The Village Voice postuum werd uitgeroepen tot Man of the Year, ontviel Wegman niets minder dan zijn muze. Hij had de hond vereeuwigd in videokunst en op zwart/wit foto's die hij aanvankelijk maakte, en vanaf 1979, toen hij de beschikking kreeg over een nieuw soort kingsize Polaroidcamera, op unieke kleurenfoto's. De eerste polaroid van Man Ray is in het Stedelijk Museum te zien: de toen al bejaarde hond houdt, goedhartig zijwaarts blikkend, een poot met bevallig roodgelakte nagels op.

Behalve de polaroids, zijn op de tentoonstelling Wegmans video's, schilderijen en tekeningen te zien. Getekend heeft Wegman altijd al, hij noemt het 'zijn trouwste arbeid'.

De vroegste schilderijen dateren van 1985: 'Ik ben een oude kunstenaar en een jonge schilder', zegt Wegman als we de zaal met minutieus beschilderde doeken binnenlopen. De tekeningen, vooral die van voor 1975, bestaan, net als het tekeningetje in mijn schrijfblok, vaak uit niet meer dan enkele lijntjes op simpel A4-papier die een grapje verbeelden. Zo toont Table Setting (1973) een cirkellijntje met ernaast drie onbeholpen vorkjes van ongelijke grootte. Het is een haast pesterige vertekening van een bekend beeld. 'Ik maak woordspelingen op papier', zegt Wegman. 'Ik speel met 'goed en verkeerd', zodat de beschouwer even op het verkeerde been wordt gezet. Mijn tekeningen zijn de spontane weerslag van een idee, er zijn er maar weinig waarvan twee of meer versies bestaan. Ik ben van huis uit een 'minimaal conceptueel', om het zo maar eens uit te drukken, maar ik heb altijd wat humor in mijn werk gestopt.' Wegman, die zich verwant voelt aan Ed Ruscha en Bruce Nauman, gaf jarenlang schilder- en beeldhouwlessen aan de Universiteit van Wisconsin en California State College. Toch zegt hij het schilderen zelf nu pas langzaamaan onder de knie te krijgen. Zijn vroege schilderijen, zoals Dock Scene (1985), zijn naieve tafereeltjes, vol figuren en voorwerpen in een enigszins chaotische vlakverdeling. Wijzend op Greek Set (1987), een overwegend blauw-groen doek dat in vage verfstreken een antieke tempel op een heuvel toont, zegt hij te hebben leren omgaan met 'lege plekken'. Hij is daarom trots op een recenter doek uit 1989, Birds, planes, ships, een blauw-paars vlak waarin slechts enkele miniatuurvliegtuigjes, -vogels en -scheepjes rondzweven.

Al bestaat de tentoonstelling in het Stedelijk Museum voor een belangrijk deel uit tekeningen en schilderijen, toch dankt Wegman zijn bekendheid en marktwaarde (een schilderij brengt 100.000 dollar op) aan zijn honden Man en Fay Ray. Man Ray trad bij leven in populaire televisieshows op, bij Johnny Carson bij voorbeeld, verscheen op de covers van Art Forum, Avalanche en Camera Arts en veroverde met zijn aandoenlijke blik ieders hart. En de koele Fay, overigens slechts rasgenote van Man Ray en geen familie, fungeerde, gehuld in couturekleding, letterlijk als mannequin in het tijdschrift Details. Is het niet pijnlijk voor de schilder en tekenaar Wegman nog altijd vooral the man with the dog te zijn? 'Nee, het is vergelijkbaar met een moeder die trots is als haar zoon de Olympische Spelen wint. Zij gunt hem de aandacht die hij krijgt, ook als die ten koste gaat van de belangstelling voor haar aquarelleerwerk. Ray en Fay zijn mijn kinderen.' William Wegman, Stedelijk Museum, Amsterdam. Tot 4 november.