Noord-Korea's Kim Il Sung huilt uit in China

PEKING, 15 sept. Sinds het Westerse ostracisme van China als gevolg van de militaire onderdrukking van de protestbeweging vorig jaar, hebben de autoriteiten overvloediger dan ooit alle bezoeken van bevriende staats- en regeringshoofden uit de Derde wereld openbaar gemaakt. Ten minste een en naar alle waarschijnlijkheid twee bezoeken van China's 'meest bevriend' staatshoofd, de 'grote geliefde leider' van Noord-Korea Kim Il Sung (78) had en heeft en vindt in het diepste geheim plaats. Volgens Amerikaanse diplomaten in Shenyang, hoofdstad van de aan Noord-Korea grenzende provincie Liaoning is Kim drie dagen geleden per trein aldaar gearriveerd en afgehaald door de Chinese partijleider Jiang Zemin. Chinese bronnen hebben gemeld dat hij in Peking is aangekomen. De woordvoerster van het Chinese ministerie van buitenlandse zaken, wier wekelijkse persconferenties steeds absurdere spookvertoningen worden, gaf op beide vragen over het reisschema van Kim een ijzig: 'geen commentaar'.

Vorig jaar bezocht Kim van 5 tot 7 november Peking en dat werd op 13 november bekendgemaakt. De bezoeken zijn geheim gehouden op verzoek van Pyongyang en daarvoor is maar een verklaring, Kim is bang is voor een coup. Chinese bronnen onthulden vorig jaar dat Kim letterlijk kwam uithuilen over het 'domino-drama' in Oost-Europa.

Sindsdien zijn er steeds meer alarmklokken voor hem gaan luiden en welke hem het meest verontrust is niet meer in te schatten. Vorige week bracht Sovjet-minister van buitenlandse zaken Edoeard Sjevardnadze een bezoek aan Pyongyang 'om enige netelige kwesties' te bespreken. Een ervan was het onplezierige feit van ernstige problemen in handels- en economische betrekkingen die volgens Radio Moskou louter en alleen te wijten zijn aan het 'onophoudelijk falen van Noord-Korea om aan zijn verplichtingen te voldoen'.

Voorts heeft Sjevardnadze zijn gastheren ongezouten verteld dat zij geen veto meer kunnen uitspreken tegen de vestiging van volledige diplomatieke betrekkingen tussen de Sovjet-Unie en Zuid-Korea. Sjevardnadze zal op 18 september in New York zijn Zuidkoreaanse collega Choe Ho-chung ontmoeten om het formele akkoord daarover te bezegelen.

Strategische troef

Zuid-Korea is met zijn robuuste economie van groot belang voor de Sovjet-Unie als handelspartner en investeerder in het Sovjet Verre Oosten en Siberie, maar het is nog meer een strategische troef in de moeizame Sovjet-Japanse betrekkingen. Tokio heeft expansie van de betrekkingen met Moskou, (een Japanse economische entree in Sovjet-Azie) afhankelijk gesteld van een oplossing van de kwestie van de vier noordelijke eilanden (Koerillen), die Stalin in 1945 liet bezetten. Sjevardnadze bezocht vorige week na Pyongyang ook Tokio, waar hij voor het eerst bereidheid toonde tot een compromis over de eilanden. Moskou probeert intussen Tokio te prikkelen tot toegeeflijkheid in de territoriale kwestie door Zuid-Korea de eer van voorkeurspartner te gunnen.

Voorgoed beroofd van de illusie dat het nog ooit met Sovjet- en/of Chinese steun het zuiden zal kunnen veroveren is Noord-Korea ten einde raad na achttien jaar schijndialoog aan een serieuze 'zuid-politiek' begonnen. Vorige week heeft in Seoul de eerste gespreksronde van de premiers van noord en zuid plaatsgehad, maar dat is wat het noorden betreft nog niet veel verder dan een ritueel onder Russische druk gekomen. President Roh Tae Woo vertelde de Noordkoreaanse premier Yon Hyong Muk tijdens een speciale audientie dat zijn 'noord-politiek' nooit tot doel heeft gehad Noord-Korea te isoleren. 'Wezenlijk doel was niet alleen dat wij betrekkingen met alle socialistische landen vestigen, maar dat het noorden ook goede betrekkingen ontwikkelt met de Westerse wereld, teneinde de Koude Oorlog te begraven en een internationale context voor hereniging te creeren'.

Premier Yon antwoordde: 'Ik zal aan onze geliefde leider overbrengen wat u hebt gezegd'.

Er zijn zeker kringen in Pyongyang die betrekkingen met het Westen willen. Diplomaten van verschillende Westerse landen in Peking zijn de afgelopen maanden naar Pyongyang uitgenodigd voor besprekingen op ambtelijk niveau, maar zij hadden niet de indruk dat de inhoud van hun voorstellen het hoogste politieke echelon zou bereiken.

Oude testament

Noord-Korea is het enige land ter wereld dat nog in de oud-testamentische tijden van het socialisme leeft. De Noordkoreaanse media beschrijven de zuidelijke president Roh nog als een 'landverrader' en het zuiden als 'een koloniale, fascistische, duistere samenleving onder een Amerikaanse bezettingsmacht'.

Op een recente Amerikaanse eis dat democratisering van Noord-Korea een voorwaarde is voor hereniging wierp het Noordkoreaanse persbureau KCNA tegen dat 'de Democratische Volksrepubliek Korea de meest geavanceerde vorm van democratie ter wereld heeft. ... Onze samenleving borrelt van revolutionaire romantiek en militante geest en biedt het meest waardevolle leven dat in geen andere samenleving beschikbaar is. ... Washington moet zijn Korea-politiek saneren, het zuiden helpen democratiseren en geen kabaal maken over de noodzaak van democratisering van het noorden'. Kim ziet China ongetwijfeld als zijn laatste redding, maar dat geldt in steeds mindere mate. Na 4 juni vorig jaar leek het alsof China zou terugvallen in een even anachronistisch soort socialisme als in Noord-Korea heerst, maar dat is niet ver buiten de bejaardenkliek gegaan. Hoewel China de snelle ontwikkeling van zijn betrekkingen met Zuid-Korea enigszins heeft afgeremd, heeft onpraktische ideologie geen terugkeer gemaakt in het buitenlands beleid. China heeft zijn exclusieve steun aan de Rode Khmer gestaakt en het ziet ernaar uit dat China tegen wil en dank zal gaan medewerken aan het tot stand brengen van een post-communistisch Cambodja. Dat laatste is wellicht de luidste alarmbel voor Kim Il Sung. Het is opvallend hoe eensgezind Sjevardnadze en zijn Chinese collega Qian Qichen over Korea waren tijdens hun korte ontmoeting eind augustus in de Mandsjoerijse stad Harbin en hoe positief en volkomen neutraal de Chinese media op de ontmoeting van de twee Koreaanse premiers hebben gereageerd. Radio Peking noemde die 'een basis voor vooruitgang tijdens volgende gespreksrondes' en behandelde beide partijen als gelijken, zonder enige voorkeur of steun voor Noordkoreaanse standpunten uit te spreken. 'Wat valt er voor Kim Il Sung in China nog te halen?', vroeg ik aan een goed geinformeerde Chinees. Geld wellicht? 'Ook dat niet meer. Ik denk dat hij hier alleen nog maar wat met die oudjes kan praten over de oorlog van veertig jaar geleden'. Kim Il Sung